Firar Suçu TCK 292 – Ceza, Etkin Pişmanlık, Askeri Firar 2026
Firar suçu; hakkında tutuklama kararı veya kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunan kişinin tutukevinden, cezaevinden veya gözetimi altındaki görevlilerin elinden kaçmasıdır (TCK m. 292). Temel ceza 6 aydan 1 yıla kadar hapis; cebir veya tehdidle işlenirse 1 yıldan 3 yıla kadar hapis cezasıdır. Kaçtıktan sonra 6 ay içinde kendiliğinden teslim olunması etkin pişmanlık (TCK m. 293) kapsamında 1/6 ile 5/6 arasında indirim sağlar. Firar eden hükümlü; açık cezaevine bir daha geçemez ve izin hakkını kalıcı olarak kaybeder.
- TCK m. 292 ve m. 293 – Tam Kanun Metinleri
- Firar Suçu Nedir?
- Suçun Unsurları – Fail, Fiil, Kast Analizi
- Kimler Firar Suçunu İşleyebilir? Kimler İşleyemez?
- Suçun Nitelikli Halleri – Cebir, Tehdit, Silah, Birden Fazla Kişi
- Firar Suçunun Cezası – Tüm Senaryolar
- İzinden Dönmeme veya Geç Dönme – 5275 m. 97
- Etkin Pişmanlık (TCK m. 293) – 10 Gün İçinde Teslim Olmazsam Ne Olur?
- HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme
- Firar Eden Hükümlü Aftan Yararlanır mı?
- Açık Cezaevine Geçiş Hakkının Kaybedilmesi
- Askeri Firar (ASCK m. 66) – Cezaevi Firarından Farkı
- Şikayet, Zamanaşımı, Uzlaşma ve Görevli Mahkeme
- Yargıtay Kararları
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
TCK m. 292 ve m. 293 – Tam Kanun Metinleri
Firar Suçu Nedir?
Firar suçu; 5237 sayılı TCK’nın 292. maddesinde “Adliyeye Karşı Suçlar” başlığı altında düzenlenmiş olup hakkında tutuklama kararı veya kesinleşmiş mahkumiyet hükmü bulunan kişinin yasal gözetimden kaçmasını ifade etmektedir. Suç; hem kapalı hem açık cezaevinden, hem tutukevinden hem de gözetim altındaki kamu görevlilerinin elinden kaçmayı kapsamaktadır.
Suç; yalnızca tutuklu veya hükümlü olan kişi tarafından işlenebilen bir özgü suçtur. Diğer bir ifadeyle; firar suçunun faili olmak için yasal bir statüde (tutuklu ya da hükümlü) bulunmak zorunludur.
Suçun Unsurları – Fail, Fiil, Kast Analizi
| Unsur | İçerik | Açıklama |
|---|---|---|
| Fail | Tutuklu veya hükümlü kişi | Özgü suçtur; yalnızca bu statüdeki kişiler işleyebilir |
| Mağdur | Devlet (adli makamlar) | Bireysel mağdur yoktur; kamu düzeni korunan değerdir |
| Fiil – 1. Biçim | Tutukevinden veya cezaevinden kaçma | Kurumun fiziksel sınırlarını terk etmek |
| Fiil – 2. Biçim | Gözetim altındaki görevlilerin elinden kaçma | Sevk sırasında veya dışarıda gözetim altındayken kaçmak |
| Manevi unsur | Genel kast | Kaçma iradesinin varlığı; taksirle işlenemez |
| Hukuka aykırılık | Kaçmama yükümlülüğünün ihlali | Geçerli tutuklama veya mahkumiyet kararı zorunludur |
Kimler Firar Suçunu İşleyebilir? Kimler İşleyemez?
Firar Suçunu İşleyebilecekler
- Kapalı cezaevinde hapis cezası infaz edilmekte olan hükümlüler
- Açık cezaevinden kaçan veya izinden dönmeyen hükümlüler
- Tutukevindeki tutuklu kişiler
- Cezaevi dışında çalıştırılan hükümlüler (TCK m. 292/5)
- Adli para cezası hapis cezasına çevrilen kişiler (TCK m. 292/5)
- Sevk sırasında (hastane, nakil vs.) gözetim altındayken kaçanlar
- Savunma alınması amacıyla yakalama kararıyla gözaltına alındıktan sonra kaçanlar (Yargıtay içtihadı)
Firar Suçunu İşleyemeyecekler
- Gözaltındaki kişiler: Henüz tutuklama kararı alınmamış; gözaltındaki kişinin kaçması TCK m. 292 kapsamında değildir
- Adli kontrol altındaki kişiler: Adli kontrol veya denetimli serbestlik kurallarını çiğnemek firar suçunu oluşturmaz
- Özel infaz rejimine tabi olanlar: Hafta sonu veya gece infazı uygulananların kuruma gitmemesi Yargıtay’a göre firar suçu oluşturmaz
- Tutuklu veya hükümlü statüsü olmayan kişiler: Salt yakalama kararı bulunsa bile bu kararın tutukluluğa dayalı olmaması halinde TCK m. 292 uygulanmaz
Önemli Ayrım: Gözaltındaki kişi TCK m. 292 kapsamına girmediği için bu kişinin kaçması firar suçu oluşturmaz. Ancak Yargıtay; savunma alınması amacıyla düzenlenen yakalama kararına dayanılarak gözaltına alınan kişinin kaçmasını “gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçma” olarak TCK m. 292/1 çerçevesinde değerlendirmektedir.
Suçun Nitelikli Halleri – Cebir, Tehdit, Silah, Birden Fazla Kişi
| Nitelikli Hal | TCK Maddesi | Ceza Sonucu | Örnek |
|---|---|---|---|
| Cebir kullanılarak kaçma | TCK m. 292/2 | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis | Gardiyana fiziksel güç kullanarak kaçmak |
| Tehdit kullanılarak kaçma | TCK m. 292/2 | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis | Görevliyi tehdit ederek kapıyı açtırmak |
| Silahlı kaçma | TCK m. 292/3 | Üst fıkra cezası 1 katına kadar artırım | Ateşli silahla cezaevinden çıkış |
| Birden fazla kişiyle birlikte kaçma | TCK m. 292/3 | Üst fıkra cezası 1 katına kadar artırım | Birden fazla hükümlünün eylem birliğiyle kaçması |
| Kasten yaralama (ağırlaşmış) | TCK m. 292/4 | Firar cezası + kasten yaralama hükümleri | Kaçarken görevliyi ağır yaralamak |
| Kasten öldürme | TCK m. 292/4 | Firar cezası + TCK m. 81/82 hükümleri | Kaçarken görevliyi öldürmek |
| Eşyaya zarar verme | TCK m. 292/4 | Firar cezası + mala zarar verme hükümleri | Kapı veya duvarı kırarak kaçmak |
Firar suçu, etkin pişmanlık veya açık cezaevine geçiş konularında İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.
Firar Suçunun Cezası
Firar Suçunun Cezası – Tüm Senaryolar
| Firar Biçimi | TCK Maddesi | Ceza |
|---|---|---|
| Temel firar (kapalı cezaevi, açık cezaevi, sevk sırasında) | TCK m. 292/1 | 6 aydan 1 yıla kadar hapis |
| Cebir veya tehdit kullanılarak firar | TCK m. 292/2 | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| Silahlı firar (tek kişi) | TCK m. 292/3 | Temel ceza bir katına kadar artırım (1 yıla kadar) |
| Birden fazla kişiyle birlikte firar | TCK m. 292/3 | Temel ceza bir katına kadar artırım |
| Cebir veya tehdidle + silahlı | TCK m. 292/2-3 | 1 yıldan 3 yıla kadar + artırım (6 yıla kadar) |
| İzinden dönmeme (2 günden fazla) | 5275 m. 97 + TCK m. 292/1 | 6 aydan 1 yıla kadar hapis |
İzinden Dönmeme veya Geç Dönme – 5275 m. 97
5275 sayılı CGTİHK’nın 97. maddesi; izinden dönmeyen veya geç dönen hükümlüler için farklı yaptırımlar öngörmektedir:
| Durum | Hukuki Sonuç |
|---|---|
| 2 gün veya daha az gecikmeli dönüş | Disiplin işlemi; izin hakkı kalıcı olarak kaybedilir |
| 2 günden fazla gecikmeli dönüş | TCK m. 292 firar suçu hükümleri uygulanır |
| Hiç dönmemek | TCK m. 292 firar suçu hükümleri uygulanır |
| Hastalık/zorunlu sebeple dönüş imkansızsa | Bulunulan yer Cumhuriyet Başsavcılığı’na başvurulur; firar suçu oluşmaz |
Etkin Pişmanlık (TCK m. 293) – 10 Gün İçinde Teslim Olmazsam Ne Olur?
Pek çok kişinin arama motorlarında sorduğu soru şudur: “10 gün içinde teslim olmazsam ne olur?” TCK m. 293 kapsamında 10 günlük özel bir süre yoktur. Belirleyici süre; kaçtıktan itibaren işleyen 6 aylık hak düşürücü etkin pişmanlık süresidir.
Etkin Pişmanlık İndirim Kademeleri
5/6 indirimKısa sürede kendiliğinden teslim olma; en yüksek indirim oranı
3/6 – 4/6 indirimOrta sürede teslim; hakkaniyete uygun oran mahkemece belirlenir
1/6 – 2/6 indirimUzun sürede teslim; en düşük indirim oranı uygulanır
İndirim yok
TCK m. 293/2 uyarınca 6 ayı aşan firarlarda etkin pişmanlık uygulanmaz
Etkin Pişmanlıktan Yararlanamayan Durumlar
- Kendiliğinden teslim olmayan; yakalanarak cezaevine konulan kişiler etkin pişmanlık indiriminden yararlanamaz
- Jandarma veya polis tarafından çevrilmiş; kaçacak imkanı kalmadığı için teslim olanlar Yargıtay’a göre kendiliğinden teslim sayılmaz
- Kaçtıktan 6 aydan fazla süre geçmesi halinde indirim uygulanmaz
Tutanak Eksikliği Durumunda: Yargıtay; kişinin nerede ve nasıl yakalandığına dair tutanağın bulunmadığı hallerde; mahkemenin kendiliğinden teslim olup olmadığını araştırması gerektiğini kabul etmektedir. Bu araştırma yapılmadan etkin pişmanlık reddedilemez.
HAGB, Erteleme ve Adli Para Cezasına Çevirme
| Kurum | Koşul | Uygulama |
|---|---|---|
| Adli para cezasına çevirme | Hükmedilen hapis cezası 1 yıl veya altında | Günlük para cezasına çevrilebilir |
| HAGB (hükmün açıklanmasının geri bırakılması) | Hapis cezası 2 yıl veya altında | 5 yıl denetim süresi; suç işlenmezse düşer |
| Cezanın ertelenmesi | Hapis cezası 2 yıl veya altında | Cezaevinde infaz şartlı olarak askıya alınır |
Firar Eden Hükümlü Aftan Yararlanır mı?
Bu soru; Google’ın “Diğer sorular” bölümünde öne çıkmakta ve rakip içeriklerde yanıtlanmamaktadır. Firar eden hükümlünün af hukukuyla ilişkisi şu şekilde açıklanabilir:
Genel Af
Genel af; TBMM tarafından kanunla çıkarılır ve kapsamındaki suçları işleyen kişilerin ceza sorumluluğunu ortadan kaldırır. Firar eden hükümlü; çıkarılan genel af kanununda firar suçu da kapsama dahil edilmişse bu suçtan yararlanabilir. Ancak af kanunlarında çoğunlukla şiddet suçları ve ağır suçlar dışında kalan suçlar kapsanır; firar suçunun kapsama girip girmeyeceği her af kanununun içeriğine bağlıdır.
Özel Af (Bireysel Af)
Cumhurbaşkanı tarafından verilen özel af; bireyin işlediği belirli suçları veya tüm suçları kapsayabilir. Özel af durumunda firar suçu da kapsama alınabilir.
Etkin Pişmanlıktan Farkı
Af; suçun varlığını ortadan kaldırmaz; yalnızca ceza sorumluluğunu kaldırır. Etkin pişmanlık ise cezayı indirir ama suçu silemez. İkisi birbirinden tamamen farklı kurumlardır.
Açık Cezaevine Geçiş Hakkının Kaybedilmesi
Firar suçunun en ağır sonuçlarından biri; açık cezaevine geçiş hakkının kalıcı olarak kaybedilmesidir. Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nin 8. maddesinin 1. fıkrasının (e) bendi açıkça şunu hükme bağlamaktadır:
- Eğitim evleri hariç kapalı veya açık kurumlardan firar eden hükümlüler; açık cezaevlerine ayrılamaz
- Açık cezaevindeyken firar eden hükümlü; yakalanmasının ardından kapalı cezaevine iade edilir
- Kapalı cezaevine iade kararı; cezaevi yönetim kurulunca alınır ve infaz hakimliğinin onayına sunulur
- Bu yasak; sınırsız sürelidir; yani ilerideki kalan ceza döneminde de açığa geçilemez
Dikkat: Açık cezaevinden firar etmek; yalnızca firar suçu nedeniyle ayrıca yargılanmaya değil; aynı zamanda infaz avantajlarının kalıcı kaybına da yol açar. Bu nedenle etkin pişmanlık ile kısa sürede teslim olmak; uzun vadede daha az ceza ve daha az infaz hakkı kaybı anlamına gelir.
Askeri Firar (ASCK m. 66) – Cezaevi Firarından Farkı
Askerlik yükümlülüğü kapsamındaki kişilerin kaçması; Askeri Ceza Kanunu’nun (ASCK) 66. maddesi kapsamında “askeri firar” olarak ayrı bir suç tipiyle düzenlenmektedir. Cezaevi firarından (TCK m. 292) tamamen farklıdır.
| Ölçüt | Cezaevi Firarı (TCK m. 292) | Askeri Firar (ASCK m. 66) |
|---|---|---|
| Fail | Tutuklu veya hükümlü kişi | Türk Silahlı Kuvvetleri’nde görevli kişi |
| Fiil | Cezaevinden veya gözetimden kaçmak | Birliginden 72 saatten fazla ayrı kalmak |
| Süre esası | Yok (bir kez kaçma yeterli) | Süreye göre farklı ceza dilimleri |
| 72 saatten fazla | – | 1 aydan 2 yıla kadar hapis |
| 7-15 gün arası | – | 2 yıldan 3 yıla kadar hapis |
| 15 günden fazla | – | 1 yıldan 5 yıla kadar hapis |
| Seferberlik/savaş hali | – | Ceza önemli ölçüde artırılır |
| Yurt dışına kaçma | – | Ağırlaştırıcı hal; ceza artar |
Şikayet, Zamanaşımı, Uzlaşma ve Görevli Mahkeme
| Konu | Durum |
|---|---|
| Şikayete tabi mi? | Hayır – savcılık tarafından resen soruşturulur |
| Uzlaşmaya tabi mi? | Hayır – uzlaşma kapsamında değildir |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl (olağan dava zamanaşımı) |
| Görevli mahkeme | Asliye Ceza Mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Fiilin gerçekleştiği yer mahkemesi |
| Suçun işlenişi | Kasten işlenebilir; taksirle gerçekleşemez |
Yargıtay Kararları
Yargıtay Kararları
Özet Tablo
| Konu | Özet |
|---|---|
| Yasal dayanak | TCK m. 292 (firar) + TCK m. 293 (etkin pişmanlık) |
| Temel ceza | 6 aydan 1 yıla kadar hapis (TCK m. 292/1) |
| Cebir/tehditli ceza | 1 yıldan 3 yıla kadar hapis (TCK m. 292/2) |
| Silahlı/birden fazla kişiyle | Üst ceza bir katına kadar artırım (TCK m. 292/3) |
| Etkin pişmanlık | 6 ay içinde kendiliğinden teslim; 1/6 ile 5/6 arası indirim |
| 10 gün teslim olmazsam? | 10 gün özel bir süre değil; 6 aylık etkin pişmanlık süresi esastır |
| Firar eden aftan yararlanır mı? | Genel af kanununda kapsanmışsa evet; yoksa hayır |
| Açık cezaevine geçiş | Firar sonrası açık cezaevine geçiş kalıcı olarak yasaklanır |
| İzinden dönmeme (2 günden fazla) | TCK m. 292 firar suçu oluşur |
| Gözaltındaki kişinin kaçması | TCK m. 292 uygulanmaz (tutuklu/hükümlü sıfatı yok) |
| Askeri firar | ASCK m. 66 – ayrı suç; 72 saatten fazla ayrı kalma esas |
| Görevli mahkeme | Asliye Ceza Mahkemesi |
| Dava zamanaşımı | 8 yıl |
| Resmi kaynak | TCK m. 292 – mevzuat.gov.tr |
Sıkça Sorulan Sorular
Cezaevinden firar etmenin cezası; TCK m. 292/1 uyarınca 6 aydan 1 yıla kadar hapistir. Cebir veya tehdit kullanılarak firar edilmişse 1 yıldan 3 yıla kadar (TCK m. 292/2); silahlı olarak ya da birden fazla kişiyle birlikte firar edilmişse üst ceza bir katına kadar artırılır (TCK m. 292/3). Firar sırasında kasten yaralama, öldürme veya mala zarar verme gerçekleşmişse ayrıca bu suçların cezaları da uygulanır.
TCK m. 293 kapsamında özel olarak “10 gün” sınırı yoktur. Belirleyici süre; kaçtıktan itibaren işleyen 6 aylık etkin pişmanlık süresidir. Bu 6 ay içinde kendiliğinden teslim olunursa; kaçılan süreye göre 1/6 ile 5/6 arasında ceza indirimi uygulanır. Teslim olma süresi ne kadar kısaysa indirim oranı o kadar yüksek olur. 6 ayı geçtikten sonra teslim olunursa etkin pişmanlık hükmü artık uygulanmaz.
Firar eden hükümlü; TBMM tarafından çıkarılan genel af kanununda firar suçu kapsama alınmışsa bu af kanunundan yararlanabilir. Cumhurbaşkanı tarafından verilen özel af (bireysel af) da kapsama girebilir. Ancak her iki afta da kesin güvence yoktur; kanunun içeriğine bakılması gerekir. Af; firar suçunu ortadan kaldırmaz ama ceza sorumluluğunu kaldırır. Açık cezaevine geçiş yasağı gibi infaz hukuku sonuçları ayrıca değerlendirilmelidir.
Hayır. Gözaltındaki kişi henüz tutuklu veya hükümlü sıfatını kazanmadığından kaçması firar suçu (TCK m. 292) oluşturmaz. Yargıtay bu konuda istikrarlı kararlar vermiştir. Ancak savunma alınması amacıyla düzenlenen yakalama kararına dayanılarak gözaltına alınan kişinin kaçması; Yargıtay’ca “gözetimi altında bulunduğu görevlilerin elinden kaçma” olarak TCK m. 292/1 kapsamında değerlendirilebilmektedir.
Cezaevi firarı; TCK m. 292 kapsamında tutuklu veya hükümlünün yasal gözetimden kaçmasıdır. Askeri firar ise ASCK m. 66 kapsamında Türk Silahlı Kuvvetleri’nde görevli kişinin birliğinden izinsiz uzaklaşması ya da dönmemesidir. Askeri firarda süre ölçütü esastır: 72 saatten fazla ayrı kalmak 1 aydan 2 yıla; 15 günden fazla ise 1 yıldan 5 yıla kadar hapis sonucunu doğurur. Seferberlik veya savaş halinde ceza önemli ölçüde artar.
Evet. 5275 sayılı CGTİHK m. 97 uyarınca izinden dönmeyen veya iki günden fazla gecikmeli dönen hükümlü hakkında TCK m. 292 firar suçu hükümleri uygulanır. İzin süresini iki gün veya daha az geciren hükümlü ise disiplin işlemine tabi tutulur ve bir daha izin hakkı verilmez. Hastalık veya zorunlu nedenlerle dönüş imkansız hale gelmişse; hükümlünün bulunduğu yer Cumhuriyet Başsavcılığına başvurması gerekir.
TCK m. 293 uyarınca; firarın ardından 6 ay içinde kendiliğinden teslim olunması etkin pişmanlık indirimini sağlar. İndirim oranı; kaçılan günden teslim olunan güne kadar geçen süreye göre 1/6 ile 5/6 arasında belirlenir. Kısa sürede teslim olunursa indirim yüksek; uzun süre kaçılırsa indirim düşük olur. Yakalanarak teslim olanlar bu indirimden yararlanamaz; kendiliğinden teslim olmak zorunludur.
Hayır. Açık Ceza İnfaz Kurumlarına Ayrılma Yönetmeliği’nin 8/1-e maddesi uyarınca eğitim evleri hariç kapalı veya açık kurumlardan firar eden hükümlüler; açık cezaevlerine ayrılamaz. Bu yasak kalıcıdır; firar sonrasındaki kalan ceza süresinin tamamını kapalı cezaevinde çekmek zorunda kalır. Yargıtay bu konuda da açık ve istikrarlı içtihat geliştirmiştir.
Yazarlar Hakkında
Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.
Av. Turgut Ekrem
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ceza Hukuku, infaz hukuku ve AYM/AİHM bireysel başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Av. Mehmet Salih Ayyıldız
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ticaret, Gayrimenkul ve Vergi Hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Firar Suçu veya İnfaz Hukuku Konularında Yanınızdayız
Firar suçu savunması, etkin pişmanlık başvurusu, açık cezaevine geçiş veya infaz hesabı konularında deneyimli İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.