Ceza Davası İtiraz, İstinaf, Temyiz Süreleri CMK 2026
Ceza yargılamasında olağan kanun yolları; itiraz, istinaf ve temyiz olmak üzere üçe ayrılmaktadır. İtiraz hakim kararlarına 7 gün içinde; istinaf ilk derece mahkemesi hükümlerine 7 gün içinde; temyiz ise Bölge Adliye Mahkemesi kararlarına 15 gün içinde yapılır. Bu süreler hak düşürücü niteliktedir ve geçirilmesi halinde karar kesinleşir. Süre tutum dilekçesi; gerekçeli kararı beklerken hak kaybını önlemenin tek güvencesidir.
- Temel CMK Maddeleri
- Olağan Kanun Yolları – Genel Çerçeve ve Üçlü Sistem
- İtiraz, İstinaf ve Temyiz Karşılaştırma Tablosu
- İtiraz (CMK m. 267-271)
- HAGB Kararına İtiraz – CMK m. 231/12
- İstinaf (CMK m. 272-285) – Bölge Adliye Mahkemesi
- İstinaf Kesinlik Sınırı – Hangi Kararlar İstinaf Edilemez?
- BAM’ın Verebileceği Kararlar
- Temyiz (CMK m. 286-307) – Yargıtay Denetimi
- Temyiz Kesinlik Sınırı – CMK m. 286
- Süre Tutum Dilekçesi – Nedir, Nasıl Yazılır?
- İstinaf Dilekçesi Nasıl Yazılır?
- Yargıtay Kararları
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
Temel CMK Maddeleri
Olağan Kanun Yolları
Olağan Kanun Yolları – Genel Çerçeve ve Üçlü Sistem
Ceza yargılamasında olağan kanun yolları; henüz kesinleşmemiş mahkeme kararlarına karşı hukuki ve maddi iddiaları standart denetim mekanizmalarıyla yargı mercilerine taşımanın anayasal güvencesidir. Bu yollar; yalnızca kesinleşmiş hükümlere karşı başvurulan olağanüstü kanun yollarından (kanun yararına bozma, yargılamanın yenilenmesi) temelden ayrılmaktadır.
5271 Sayılı CMK; olağan kanun yollarını üç aşamada düzenlemiştir:
- İtiraz (CMK m. 267-271): Hakim kararlarına ve kanunda öngörülen mahkeme kararlarına karşı
- İstinaf (CMK m. 272-285): İlk derece mahkemesi hükümlerine karşı – Bölge Adliye Mahkemesi
- Temyiz (CMK m. 286-307): BAM kararlarına karşı – Yargıtay
Olağan Kanun Yolunun Hukuki Önemi: Olağan kanun yoluna başvurulması; kural olarak kararın infazını erteler. Ancak tutukluluğun devamı kararları gibi bazı kararlarda başvuru infazı durdurmaz. Kanun yolundan vazgeçme; açık beyanla mümkündür; ancak bu hakkın kullanılması ciddi sonuçlar doğurmakta ve karar kesinleşmektedir.
İtiraz, İstinaf ve Temyiz Karşılaştırma Tablosu
| Ölçüt | İtiraz (CMK m. 267) | İstinaf (CMK m. 272) | Temyiz (CMK m. 286) |
|---|---|---|---|
| Hedef Karar | Hakim kararları ve kanunda gösterilen mahkeme kararları | İlk derece mahkemesi hükümleri | BAM ceza dairesi hükümleri |
| İnceleme Makamı | Üst hakim / mahkeme | Bölge Adliye Mahkemesi (BAM) | Yargıtay |
| Süre | 7 gün (tefhim veya tebliğden) | 7 gün (tefhim veya tebliğden) | 15 gün (kararın tebliğinden) |
| İnceleme Kapsamı | Hukuki denetim | Hem maddi vakıa hem hukuki denetim | Yalnızca hukuki denetim |
| Duruşma | Kural olarak yok | Gerektiğinde duruşma açılabilir | Kural olarak yok |
| Kesinlik Sınırı | Bazı kararlar itiraz edilemez | CMK m. 272/2’de belirtilen kararlar | CMK m. 286/2’de belirtilen kararlar |
| Sonuçlar | İtirazı kabul / ret | Onama, bozma, düzelterek onama | Onama, bozma |
| İnfazı Durdurur mu? | Kural olarak evet | Evet (istisnalar var) | Evet |
İtiraz (CMK m. 267-271)
İtiraz; hakim kararlarına ve kanunun açıkça gösterdiği mahkeme kararlarına karşı başvurulan olağan kanun yoludur. İstinaf ve temyizden farklı olarak; itiraz kural olarak hükümlere değil, yargılama sürecindeki ara kararlara karşı yapılmaktadır.
İtiraza Konu Olabilecek Başlıca Kararlar
- Tutukluluk kararları ve uzatma kararları (CMK m. 101)
- Adli kontrol kararları (CMK m. 111)
- Kovuşturmaya yer olmadığına dair kararlar (CMK m. 172)
- Yakalama ve gözaltı kararları
- Arama ve el koyma kararları
- Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararları (HAGB)
- Uzlaşmaya ilişkin kararlar
- Delil yasaklarına ilişkin kararlar
İtiraz Süresi ve Usulü
CMK m. 268/1 uyarınca itiraz süresi; kararın tefhimiyle (duruşmada açıklanmasıyla) başlar. Tefhim yapılmamışsa tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde başvurulmalıdır. İtiraz; kararı veren mercie bir dilekçeyle yapılır ve dosya derhal üst makama gönderilir.
İtiraz Makamları
| Kararı Veren Mercii | İtiraz Makamı |
|---|---|
| Sulh ceza hakimi | Asliye ceza mahkemesi |
| Sulh ceza hakimliği | İtiraz konusuna göre farklı |
| Asliye ceza mahkemesi | Ağır ceza mahkemesi |
| Ağır ceza mahkemesi | Yargı çevresindeki başka ağır ceza mahkemesi |
| BAM ceza dairesi (ara kararlar) | BAM ceza daireleri başkanlar kurulu |
HAGB Kararına İtiraz – CMK m. 231/12
Hükmün açıklanmasının geri bırakılması kararına karşı itiraz hakkı; CMK m. 231/12 uyarınca güvence altına alınmıştır. HAGB itirazı; ceza yargılaması uygulamasının en kritik başvuru yollarından biridir.
HAGB kararlarına itirazda dikkat edilmesi gerekenler:
- HAGB kararı mahkûmiyet hükmü niteliğinde olmadığından doğrudan istinaf yoluna gidilemez; itiraz yolu zorunludur
- İtiraz süresi: 7 gün (tefhim veya tebliğden itibaren)
- İtiraz makamı: HAGB kararını veren mahkemenin bağlı bulunduğu üst mahkeme
- Üst mahkeme; HAGB şartlarının oluşup oluşmadığını inceler; itirazı kabul ederse hüküm açıklanır ve istinaf yolu açılır
- HAGB kararına itirazın reddi halinde hüküm kesinleşmez; denetim süresi beklenmeye devam eder
Önemli Pratik Bilgi: HAGB kararına itiraz etmeyip sonradan yükümlülükleri yerine getirmek ile itiraz ederek hükmün açıklanmasını sağlamak arasındaki tercih; sanığın durumuna ve suçun niteliğine göre dikkatle değerlendirilmelidir. HAGB kararının ardından denetim süresi içinde yeniden suç işlenirse hüküm açıklanacaktır.
İstinaf (CMK m. 272-285) – Bölge Adliye Mahkemesi
İstinaf; ilk derece ceza mahkemelerinin (sulh ceza, asliye ceza, ağır ceza) hükümlerine karşı Bölge Adliye Mahkemesi ceza daireleri önünde yürütülen itiraz mekanizmasıdır. Temyizden temel farkı; BAM’ın hem maddi vakıaları hem hukuki meseleleri yeniden inceleyebilmesidir.
İstinafın Kapsamı
BAM ceza daireleri istinaf incelemesinde;
- İlk derece mahkemesinin maddi vakıa değerlendirmesini yeniden yapabilir
- Delilleri yeniden inceleyebilir; CMK m. 280 kapsamında duruşma açarak tanık ve bilirkişi dinleyebilir
- Hukuki meseleleri (suç nitelendirmesi, ceza tayini, hukuk kurallarının uygulanması) denetler
İstinaf Başvuru Süresi
CMK m. 273/1 uyarınca istinaf süresi; hükmün tefhiminden (duruşmada açıklanmasından) itibaren 7 gündür. Tutuklu sanıklar için tefhimden; tutuksuz sanıklar için kararın tebliğinden itibaren süre işler. Bu süre hak düşürücüdür.
Türkiye’deki Bölge Adliye Mahkemeleri Ceza Daireleri
İstanbul BAM
En yoğun dava yüküne sahip bölge; İstanbul ilini kapsamaktadır
Ankara BAM
Ankara ve çevre illeri; özellikle kamu suçları ve yargı mensupları davaları
İzmir BAM
Ege bölgesi illeri; ticari ceza uyuşmazlıkları yoğun
İstinaf veya temyiz dilekçeniz için süre kaçırmadan doğru adım atın. İstanbul ceza avukatı ekibimizle acil danışma alın.
İstinaf Kesinlik Sınırı – Hangi Kararlar İstinaf Edilemez?
CMK m. 272; bazı hükümlerin istinaf yoluna götürülemeyeceğini düzenlemektedir. İtiraz istinaf temyiz süreleri CMK bağlamında bu sınırın bilinmesi; gereksiz başvuruların önüne geçer.
| Karar Türü | İstinaf Yapılabilir mi? | Açıklama |
|---|---|---|
| Hapis cezasından çevrilen adli para cezasına mahkumiyet – 3.000 TL ve altı | Hayır | CMK m. 272/3 – kesin |
| Beraat hükmü (adli para cezası gerektiren suçlar – üst sınır 500 güne kadar) | Hayır | CMK m. 272/3 |
| Hapis cezasının ertelenmesine ilişkin hükümler | Hayır (kural) | CMK m. 272/3/c |
| HAGB kararları | Hayır – itiraz yolu | Doğrudan istinaf değil, itiraz |
| 5 yılı aşan mahkumiyet hükümleri | Evet | Her zaman istinaf açık |
| Müebbet ve ağırlaştırılmış müebbet hükümleri | Evet + re’sen temyiz | CMK m. 272/2 savcılık re’sen temyiz |
BAM’ın Verebileceği Kararlar
Bölge Adliye Mahkemesi ceza daireleri; istinaf incelemesi sonucunda CMK m. 280 kapsamında aşağıdaki kararları verebilmektedir:
- İstinaf başvurusunun esastan reddi (onama): İlk derece kararı hukuka uygunsa aynen onama kararı verilir
- Hükmü bozarak ilk derece mahkemesine iade: Yeniden yargılamayı gerektiren hata varsa dosya geri gönderilir
- Doğrudan karar verme: Bozma gerektiren hata usul niteliğinde değil de esasa ilişkinse BAM bizzat hüküm kurabilir
- Düzelterek onama: Küçük hataların düzeltilmesi (örn. suç adı, kanun maddesi) ile birlikte hükmü onama
- Duruşma açma: CMK m. 280/2 kapsamında yeni delil incelemesi gereken hallerde BAM duruşma açabilir
Temyiz (CMK m. 286-307) – Yargıtay Denetimi
Temyiz; BAM kararlarına karşı Yargıtay’a yapılan başvurudur. Ceza yargılamasında son olağan kanun yolu olan temyizde; Yargıtay yalnızca hukuki denetim yapar; maddi vakıaları yeniden değerlendirmez.
Temyiz ile İstinafın Temel Farkı
- İstinaf; hem delilleri hem hukuku inceler; BAM bizzat yeni karar verebilir
- Temyiz; yalnızca hukuka aykırılık incelemesi yapar; Yargıtay’ın kural olarak delil değerlendirme yetkisi yoktur
- Temyizde bozma halinde dosya ilgili BAM’a veya farklı bir BAM’a gönderilir
Temyiz Süresi
CMK m. 291/1 uyarınca temyiz süresi; BAM kararının tebliğinden itibaren 15 gündür. Bu süre; istinaf süresinden (7 gün) daha uzundur. Tutuklu sanıklar bakımından karar tefhiminden itibaren, serbest sanıklar bakımından kararın tebliğinden itibaren 15 gün işler.
Temyiz Kesinlik Sınırı – CMK m. 286
Yargıtay temyiz sınırı kesinlik sınırı; hangi BAM kararlarının Yargıtay’a taşınabileceğini belirleyen ve pratikte son derece önemli olan eşiklerdir.
| Karar Türü | Temyize Gidebilir mi? |
|---|---|
| Ağırlaştırılmış müebbet veya müebbet hapis – BAM onama/karar | Evet |
| 5 yılı aşan hapis cezasına ilişkin BAM kararı | Evet |
| Belirli suçlar (terör, organize suç, uyuşturucu vb.) – ceza miktarından bağımsız | Evet |
| İlk kez BAM’ca verilen 5 yıl veya daha az hapis cezası kararları | Hayır – kesin |
| Adli para cezasına ilişkin BAM kararları (hapis cezasından çevrilen hariç) | Hayır – kesin |
| HAGB kararları | Hayır – kesin (CMK m. 286/2) |
Savcılık Re’sen Temyizi: CMK m. 272 uyarınca; onbeş yıl ve daha fazla hapis cezasına ilişkin hükümler Cumhuriyet Savcısı tarafından re’sen temyiz edilmektedir. Bu hallerde sanığın ayrıca temyiz başvurusu yapması zorunlu değildir; ancak sanığın da ayrıca temyiz başvurusu yapma hakkı saklıdır.
Süre Tutum Dilekçesi – Nedir, Nasıl Yazılır?
Ceza davası süre tutum dilekçesi örneği; pek çok vatandaşın aradığı ancak yeterince açıklanmayan kritik bir belge türüdür. Süre tutum dilekçesi; kararın gerekçesi henüz hazırlanmamışken kanun yoluna başvurma hakkını saklı tutan dilekçedir.
Neden Gereklidir?
Uygulamada; kararların gerekçeleri tefhimden sonra uzun süre gecikerek tebliğ edilmektedir. Gerekçeyi bilmeden kanun yoluna başvuru dilekçesi yazılamaz. Ancak kanun yolu süresi tefhimden başlar. Bu çelişkinin çözümü süre tutum dilekçesidir.
… (İSTİNAF MAKAMINA GÖNDERİLMEK ÜZERE)
… AĞIR CEZA MAHKEMESİ HAKİMLİĞİNE
Dosya No: 20../… E.
Sanık : …
Müdafi : … Barosu Avukatı …
Konu : İstinaf başvurusunda süre tutumu talebi
Sayın Mahkeme;
Yukarıda dosya numarası belirtilen davada mahkemenizce … tarihinde tefhim edilen hükmün tarafımızca istinaf yoluna götürülmek istendiğini, gerekçeli hükmün tarafımıza tebliğ edilmesinin ardından gerekçeli istinaf dilekçesinin ayrıca sunulacağını saygıyla arz ederim.
Tarih:
Müdafi Av. …
Süre Tutum Dilekçesinin Sunulmasından Sonra: Gerekçeli karar tebliğ edildiğinde; avukat gerekçeli istinaf veya temyiz dilekçesini, kararın tebliğ tarihinden itibaren 7 gün içinde (istinaf) ya da 15 gün içinde (temyiz) sunmalıdır. Bu sürenin de geçirilmesi halinde başvuru yalnızca süre tutum dilekçesiyle yürütülür ve gerekçesiz incelemeye alınabilir.
İstinaf Dilekçesi Nasıl Yazılır?
Ceza davası istinaf dilekçesi nasıl yazılır sorusu; özellikle vatandaşların ve sanık yakınlarının sıklıkla aradığı pratik bir konudur. İstinaf dilekçesinin temel bölümleri şunlardır:
- Başlık: “… BÖLGE ADLİYE MAHKEMESİNE GÖNDERİLMEK ÜZERE… MAHKEME HAKİMLİĞİNE”
- Kimlik ve sıfat bilgisi: Başvuran kişinin adı, TC kimlik, avukat ise baro sicil no ve müvekkil bilgisi
- İtiraz edilen karar: Mahkeme adı, esas ve karar numarası, kararın tarihi
- İstinaf gerekçesi: Maddi hataların tespiti, hukuki değerlendirme hataları, delillerin yanlış değerlendirilmesi, usul hataları
- Delil talebi: Varsa yeniden incelenmesini istenen delil veya tanıklar
- Sonuç ve talep: Hükmün bozulması, beraate karar verilmesi, cezanın indirilmesi gibi açık talepler
- Ekler ve imza
Yargıtay Kararları
Yargıtay Kararları
Özet Tablo
| Konu | İtiraz | İstinaf | Temyiz |
|---|---|---|---|
| Yasal Dayanak | CMK m. 267-271 | CMK m. 272-285 | CMK m. 286-307 |
| Başvurulan Merci | Kararı veren – üste iletir | İlk derece – BAM’a iletir | BAM – Yargıtay’a iletir |
| İnceleme Makamı | Üst hakim/mahkeme | Bölge Adliye Mahkemesi | Yargıtay |
| Süre | 7 gün | 7 gün | 15 gün |
| İnceleme Türü | Hukuki | Maddi + hukuki | Yalnızca hukuki |
| HAGB | İtiraz yolu (CMK m. 231/12) | Uygulanamaz | Kesin – temyize gidilemez |
| Süre Tutum Dilekçesi | Gerekebilir | Kritik – önerilir | Kritik – zorunlu gibi |
| Reformatio in Peius | Uygulanmaz | Uygulanır | CMK m. 307 |
| Resmi Kaynak | 5271 Sayılı CMK – mevzuat.gov.tr | ||
Sıkça Sorulan Sorular
İtiraz; hakim kararlarına ve kanunda gösterilen mahkeme kararlarına karşı 7 gün içinde yapılan başvurudur. İstinaf; ilk derece mahkemesi hükümlerine karşı 7 gün içinde BAM önünde yürütülür; hem maddi vakıa hem hukuk incelenir. Temyiz ise BAM kararlarına karşı 15 gün içinde Yargıtay’da yalnızca hukuki denetim amacıyla yapılır. HAGB kararına karşı itiraz yolu (CMK m. 231/12) uygulanır; doğrudan istinaf yoluna gidilemez.
İstinaf başvuru süresi CMK m. 273/1 uyarınca hükmün tefhiminden (duruşmada açıklanmasından) itibaren 7 gündür. Tefhim yoksa tebliğ tarihinden başlar. Bu süre hak düşürücüdür. Gerekçeli karar henüz hazır değilse süre tutum dilekçesiyle başvuru hakkı saklı tutulabilir; ancak gerekçeli dilekçenin gerekçeli kararın tebliğinin ardından ayrıca verilmesi zorunludur.
Evet; ancak yalnızca CMK m. 286’nın izin verdiği kararlar temyize götürülebilir. Ağırlaştırılmış müebbet, müebbet ve 5 yılı aşan hapis cezaları ile belirli suç kategorileri (terör, organize suç, uyuşturucu vb.) kural olarak temyize açıktır. İlk kez BAM tarafından verilen 5 yıl veya daha az hapis cezasına ilişkin kararlar kesin nitelikte olup Yargıtay yolu kapalıdır. Temyiz süresi 15 gündür.
Süre tutum dilekçesi; kararın gerekçesi henüz tebliğ edilmemişken, itiraz/istinaf/temyiz hakkını yasal süre içinde saklı tutan dilekçedir. Ceza mahkemelerinde karar gerekçeleri bazen aylarca sonra tebliğ edilmekte; bu arada 7 günlük istinaf süresi geçmektedir. Süre tutum dilekçesiyle başvuran; gerekçeyi görmeden başvuru hakkını korur ve gerekçeli kararın tebliğinden sonra gerekçeli dilekçesini ayrıca sunar.
HAGB kararına karşı CMK m. 231/12 uyarınca itiraz yoluna gidilir. Süre 7 gündür; itiraz kararı veren mahkemenin üst mahkemesine yapılır. Üst mahkeme HAGB şartlarının oluşup oluşmadığını inceler; itirazı kabul ederse hüküm açıklanır ve istinaf yolu açılır. HAGB kararına itiraz etmeme; sanığın denetim süresi boyunca kurallara uyması koşuluyla hükmün açıklanmaması anlamına gelebilir; ancak yeniden suç işlenmesi durumunda hüküm açıklanır.
BAM ceza daireleri CMK m. 280 kapsamında; istinaf başvurusunun esastan reddi (onama), hükmü bozarak ilk derece mahkemesine iade, doğrudan karar verme ve düzelterek onama kararlarından birini verebilir. Ayrıca gerekli hallerde duruşma açarak yeni delil ve tanık inceleyebilir. BAM’ın doğrudan karar verme yetkisi; istinafı temyizden ayıran en kritik özelliktir.
İstinaf dilekçesinde; başvuranın kimlik bilgileri ve sıfatı, hangi karara karşı başvurulduğu (mahkeme adı, dosya numarası, tarihi), maddi hataların ve hukuka aykırılıkların somut gerekçesi, delil değerlendirme hatalarının tespiti, yeniden incelenmesi istenen delil ve tanıklar ile sonuç ve talep bölümü yer almalıdır. Dilekçe; ilgili mahkemeye verilir ve BAM’a iletilir. Süre tutum dilekçesi verildiyse bu dilekçe gerekçeli kararın tebliğini izleyen 7 gün içinde sunulmalıdır.
Yazarlar Hakkında
Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.
Av. Turgut Ekrem
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Marmara Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ceza Hukuku ve AYM/AİHM bireysel başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Av. Mehmet Salih Ayyıldız
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). İstanbul Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ticaret Hukuku, Gayrimenkul Hukuku ve Vergi Hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.
İtiraz, İstinaf veya Temyiz Sürecinizde Yanınızdayız
Süre tutum dilekçesi, istinaf gerekçesi, temyiz başvurusu veya HAGB’ye itiraz konularında süreyi kaçırmadan adım atın. Deneyimli İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.