Ceza Hukukunda İştirak Hükümleri – TCK m.37-41 Tam Rehber 2026
Ceza hukukunda suça iştirak, bir suçun işlenmesine birden fazla kişinin katılması durumunda her birinin cezai sorumluluğunu belirleyen kurallardır. Türk Ceza Kanunu’nun (TCK) 37 ile 41. maddeleri arasında düzenlenmiştir. Kanun, iştirak şekillerini faillik (müşterek faillik ve dolaylı faillik) ve şeriklik (azmettirme ve yardım etme) olarak iki ana gruba ayırmıştır. Faillik halinde fail suçun tam cezasıyla şeriklikte ise azmettiren failin cezasıyla, yardım eden ise cezanın en az yarısıyla cezalandırılır. Tüm iştirak şekillerinde bağlılık kuralı (TCK m. 40) geçerli olup suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması zorunludur.
İçindekiler
- TCK m. 37-41 – Tam Kanun Metinleri
- Suça İştirak Nedir? – Temel Kavramlar ve İlkeler
- Faillik (TCK m. 37) – Müşterek ve Dolaylı Faillik
- Azmettirme / Suça Tahrik (TCK m. 38) ve Cezası
- Yardım Etme / Fer’i Şeriklik (TCK m. 39) – Maddi ve Manevi Yardım
- İştirak Türlerine Göre Ceza Tablosu
- Bağlılık Kuralı (TCK m. 40) ve Özgü Suçlarda İştirak
- İştirak Halinde Gönüllü Vazgeçme (TCK m. 41)
- İştirak Türleri Karşılaştırma Tablosu
- İştirak ile İçtima Arasındaki Fark
- TCK m. 106 Tehdit Suçu ve İştirakle İlişkisi
- Pratik Örnekler – Kim Ne Sıfatla Cezalandırılır?
- Yargıtay Kararları
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
TCK m. 37-41 – Tam Kanun Metinleri
5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Suça İştirak Hükümleri
TCK m. 37/1 – Müşterek FaillikSuçun kanuni tanımında yer alan fiili birlikte gerçekleştiren kişilerden her biri, fail olarak sorumlu olur.
TCK m. 37/2 – Dolaylı FaillikSuçun işlenmesinde bir başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayanları suçun işlenmesinde araç olarak kullanan kişinin cezası, üçte birden yarısına kadar artırılır.
TCK m. 38/1 – Temel KuralBaşkasını suç işlemeye azmettiren kişi, işlenen suçun cezası ile cezalandırılır.
TCK m. 38/2 – Nitelikli HalÜstsoy ve altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılmak suretiyle suça azmettirme halinde, azmettirenin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır. Çocukların suça azmettirilmesi halinde, bu fıkra hükmüne göre cezanın artırılabilmesi için üstsoy ve altsoy ilişkisinin varlığı aranmaz.
TCK m. 38/3 – Azmettirenin Gizli KalmasıAzmettirenin belli olmaması halinde, kim olduğunun ortaya çıkmasını sağlayan fail veya diğer suç ortağı hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası yerine yirmi yıldan yirmi beş yıla kadar, müebbet hapis cezası yerine on beş yıldan yirmi yıla kadar hapis cezasına hükmolunabilir. Diğer hallerde verilecek cezada, üçte bir oranında indirim yapılabilir.
TCK m. 39/1 – CezaSuçun işlenmesine yardım eden kişiye, işlenen suçun ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on beş yıldan yirmi yıla; müebbet hapis cezasını gerektirmesi halinde, on yıldan on beş yıla kadar hapis cezası verilir. Diğer hallerde cezanın yarısı indirilir. Ancak bu durumda verilecek ceza sekiz yılı geçemez.
TCK m. 39/2 – Yardım Etme HalleriAşağıdaki hallerde kişi işlenen suçtan dolayı yardım eden sıfatıyla sorumlu olur: a) Suç işlemeye teşvik etmek veya suç işleme kararını kuvvetlendirmek veya fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek. b) Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek veya fiilin işlenmesinde kullanılan araçları sağlamak. c) Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak.
TCK m. 40/1Suça iştirak için kasten ve hukuka aykırı işlenmiş bir fiilin varlığı yeterlidir. Suçun işlenişine iştirak eden her kişi, diğerinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler göz önünde bulundurulmaksızın kendi kusurlu fiiline göre cezalandırılır.
TCK m. 40/2 – Özgü SuçlarÖzgü suçlarda, ancak özel faillik niteliğini taşıyan kişi fail olabilir. Bu suçların işlenişine iştirak eden diğer kişiler ise azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulur.
TCK m. 40/3 – Teşebbüs ŞartıSuça iştirakten dolayı sorumlu tutulabilmek için ilgili suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması gerekir.
TCK m. 41(1) İştirak halinde işlenen suçlarda, sadece gönüllü vazgeçen suç ortağı, gönüllü vazgeçme hükümlerinden yararlanır. (2) Suçun; gönüllü vazgeçenin gösterdiği gayreti dışında başka bir sebeple işlenmemiş veya gönüllü vazgeçenin bütün gayretine rağmen işlenmiş olması hallerinde de gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanır.
Suça İştirak Nedir? – Temel Kavramlar ve İlkeler
Suça İştirak Nedir? – Temel Kavramlar ve İlkeler
Suça iştirak, bir kişi tarafından işlenebilecek olan bir suçun, aralarında anlaşmak ve işbirliği yapmak suretiyle birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesidir. 5237 sayılı TCK, suça iştirak kurumunda 765 sayılı eski TCK’da yer alan asli iştirak – feri iştirak ayrımını terk etmiştir. Yeni sistemde iştirak hallerinde “faillik” ve “şeriklik” olmak üzere iki temel kategori kabul edilmiştir.
Ceza hukukunda iştirak hükümleri, bir suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesi halinde uygulanır. TCK kapsamında faillik, azmettirme ve yardım etme olmak üzere iştirak türleri bulunur. Her kişinin ceza sorumluluğu, suça katkısının niteliğine göre belirlenir.
İştirakın Temel İlkeleri
- Kast zorunluluğu: Yalnızca kasten işlenen suçlara iştirak mümkündür. Taksirli suçlarda iştirak söz konusu değildir. Herkes kendi kusuru oranında sorumludur
- Teşebbüs şartı (TCK m. 40/3): Suça iştirakten sorumlu tutulabilmek için suçun en azından teşebbüs aşamasına varmış olması zorunludur. Hazırlık hareketleri aşamasında kalan bir eyleme iştirak, cezalandırılamaz
- Bağlılık kuralı (TCK m. 40/1): Şeriklerin sorumluluğu, failin işlediği fiile bağlıdır. Failin gerçekleştirdiği hukuka aykırı ve kasten işlenmiş fiilin varlığı şeriklerin sorumluluğu için yeterlidir
- Kişisel nedenler: Suç ortaklarından birinin cezalandırılmasını önleyen kişisel nedenler diğer ortakların cezasını etkilemez
Faillik (TCK m. 37) – Müşterek ve Dolaylı Faillik
Müşterek Faillik (TCK m. 37/1)
Müşterek faillik, suçun kanuni tanımındaki fiili birden fazla kişinin birlikte gerçekleştirmesidir. Müşterek faillik için iki şartın birlikte gerçekleşmesi zorunludur:
| Şart | İçerik | Yargıtay’ın Değerlendirme Kriterleri |
|---|---|---|
| 1. Birlikte suç işleme kararı | Failler arasında ortak suç işleme iradesi; bunu gösteren açık bir anlaşma aranmaz; zımni uyum yeterlidir | Olay öncesi, sırası ve sonrasındaki davranışların tümü değerlendirilir |
| 2. Fiil üzerinde birlikte hakimiyet | Her failin suçun işlenişine etkin ve fonksiyonel katkı sunması; katkı olmadan suçun gerçekleşme ihtimalinin azalacak olması | Salt orada bulunmak yeterli değil; fiilin tamamlanmasına zorunlu katkı aranır |
Örnek – Müşterek Faillik (Banka Soygunu)A, bankadaki çalışanları silahıyla etkisiz hale getirirken B, kasadan paraları almaktadır. Her ikisi de birbirini tamamlayan rolleri üstlenmiş, fiil üzerinde müşterek hakimiyet kurmuşlardır. Her ikisi de kasten öldürme değil yağma suçunun faili olarak sorumlu tutulur.
Önemli Yargıtay İçtihadı: Müşterek fail olarak sorumlu tutulabilmek için olay yerinde bizzat bulunmak zorunlu değildir. Uzaktan telefon veya telsizle suçun işlenişini koordine eden talimat veren kişi de müşterek fail sayılabilir (Yargıtay CGK – 2020/116). Yardım etmeyi müşterek faillikten ayıran temel unsur, suçun işlenişi sırasında fiil üzerinde ortak hakimiyetin bulunup bulunmamasıdır.
Dolaylı Faillik (TCK m. 37/2)
Dolaylı faillik kişinin suçun icra hareketlerine doğrudan katılmayıp başkasını araç olarak kullanarak suçu işlemesidir. Dolaylı fail asıl fail gibi cezalandırılır.
| Araç Olarak Kullanılan Kişi | Sonuç | Ceza Artışı |
|---|---|---|
| Kusur yeteneği olmayan kişi (akıl hastası, küçük çocuk) | Kullanan kişi dolaylı fail; kullanılan kişi cezalandırılmaz | Ceza 1/3’ten 1/2’ye kadar artırılır |
| Yanılgı içinde olan kişi | Yanılgıyı yaratan kişi dolaylı fail | Normal dolaylı fail cezası |
| İradsız hareket eden kişi | İradesiyle hareket edemeyeni kullanan dolaylı faildir | Normal dolaylı fail cezası |
İştirak hükümleri kapsamında yargılandığınızda İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.
Azmettirme / Suça Tahrik (TCK m. 38) ve Cezası
Azmettirme, belli bir suçu işleme konusunda henüz bir düşüncesi olmayan kişide başkası tarafından suç işleme kararının oluşmasının sağlanmasıdır. Azmettirme bir şeriklik biçimidir ancak azmettirenin cezası asıl fail ile aynı ağırlıkta tutulmuştur.
Azmettirmenin Unsurları
- Suç fikrinin olmaması: Azmettirilen kişinin önceden o suçu işlemeye karar vermemiş olması gerekir. Aksi halde manevi yardım söz konusu olabilir
- Azmettirme aracı: İkna, telkin, kandırma, baskı veya başka bir surette suç işleme kararının oluşturulması
- Belirlilik: Azmettirilen suçun ve mağdurun somut olarak belirlenmesi zorunludur. Belirsiz sayıda suç için yönlendirme, işlenebilir olursa tahrik suçu (TCK m. 214) oluşturabilir
- Kast: Azmettirenin; failde belli bir suçu işleme kararı oluşturmayı bilinç ve istenciyle yapması gerekir
Azmettirenin Ceza Sorumluluğunun Sınırları
Yargıtay’ın Yerleşik İçtihadı – Sınırın Aşılması: Azmettiren yalnızca azmettirdiği fiilden sorumludur. Azmettirilen kişi iştirak iradesinin dışına çıkarak farklı bir suç işlerse azmettiren bu fazladan suçtan sorumlu tutulamaz. Örneğin yaralama için azmettiren kişi azmettirileni öldürürse azmettiren öldürmeden değil en fazla “neticesi sebebiyle ağırlaşmış yaralama” suçundan sorumlu tutulabilir (TCK m. 87/4).
Azmettirmede Cezayı Artıran Haller
- Üstsoy/altsoy ilişkisinden doğan nüfuz kullanılması: Ceza 1/3 ile 1/2 oranında artırılır (TCK m. 38/2)
- Çocukların suça azmettirilmesi: Üstsoy/altsoy ilişkisi aranmaksızın 1/3 ile 1/2 artırım
- Azmettirenin kimliğini açıklama: Ağırlaştırılmış müebbet yerine 20-25 yıl; müebbet yerine 15-20 yıl (TCK m. 38/3)
Yardım Etme / Fer’i Şeriklik (TCK m. 39) – Maddi ve Manevi Yardım
Yardım etme, suç işleme kararı vermiş olan kişinin suçu işlemesine maddi veya manevi olarak katkı sağlamaktır. Yardım eden, fiil üzerinde hakimiyet kurmaz. Yalnızca suçun icrasını kolaylaştırır, destekler veya hazırlar.
Maddi Yardım (TCK m. 39/2-b, c)
- Suçun işlenmesinde kullanılan araçları (silah, araç, sahte belge vb.) temin etmek
- Suçun işlenmesinden önce veya işlenmesi sırasında yardımda bulunarak icrasını kolaylaştırmak (gözcülük yapmak, kurbanı takip etmek vb.)
Manevi Yardım (TCK m. 39/2-a)
- Suç işlemeye teşvik etmek
- Suç işleme kararını kuvvetlendirmek (“haklısın, yap” demek gibi)
- Fiilin işlenmesinden sonra yardımda bulunacağını vaat etmek (faili saklamayı vaat etmek)
- Suçun nasıl işleneceği hususunda yol göstermek
Örnek – Manevi Yardım ile Azmettirme Arasındaki İnce ÇizgiA, B’ye “şu kişiyi döv, seni sonra saklarım” derse: B’nin önceden dövme fikri yoksa AZMETTIRME; B zaten döveceğine karar vermişse ve A onu pekiştiriyorsa MANEVI YARDIM. Azmettirme halinde A, failin cezasıyla manevi yardım halinde yarısı indirimli cezayla cezalandırılır.
İştirak Türlerine Göre Ceza Tablosu
| İştirak Türü | TCK Maddesi | Ceza | Ağırlaştırılmış Müebbet Gerektiren Suçlarda | Müebbet Gerektiren Suçlarda |
|---|---|---|---|---|
| Müşterek Fail | TCK m. 37/1 | Suçun tam cezası | Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Müebbet hapis |
| Dolaylı Fail | TCK m. 37/2 | Suçun tam cezası + kusursuzları kullanmada 1/3-1/2 artış | Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Müebbet hapis |
| Azmettiren | TCK m. 38/1 | Failin suçunun cezası (aynı) | Ağırlaştırılmış müebbet hapis | Müebbet hapis |
| Yardım Eden | TCK m. 39/1 | Cezanın yarısı (en fazla 8 yıl) | 15 yıldan 20 yıla kadar hapis | 10 yıldan 15 yıla kadar hapis |
Bağlılık Kuralı (TCK m. 40) ve Özgü Suçlarda İştirak
Bağlılık kuralı şeriklerin (azmettiren ve yardım eden) işlenen suçtan sorumlu tutulabilmesinin hukuki dayanağıdır. Şerikler, suçla doğrudan ilişki içinde olmadıklarından sorumluluklarını failin fiiliyle bağlantı aracılığıyla taşırlar.
Bağlılık Kuralının Üç Koşulu
- Kasten işlenmiş bir fiil: Failin eylemi kasıtlı olmalıdır; taksirli suçlara iştirak mümkün değildir
- Hukuka aykırılık: Fiilin tipik ve hukuka aykırı olması zorunludur; hukuka uygunluk nedeni varsa iştirak söz konusu olmaz
- Teşebbüs aşaması: Suçun en azından icra hareketlerine başlanmış olması gerekir. Hazırlık hareketlerinde kalan eyleme iştirak cezalandırılamaz
Özgü Suçlarda İştirak (TCK m. 40/2)
Özgü suçlar; yalnızca belirli sıfatlara sahip kişiler tarafından işlenebilen suçlardır (zimmet: yalnızca kamu görevlisi; görevi kötüye kullanma: yalnızca kamu görevlisi vb.). Bu suçlarda:
- Özel faillik niteliği taşımayan kişi doğrudan fail olamaz
- Bu kişiler azmettiren veya yardım eden olarak sorumlu tutulabilir
- Suça katılan herkes kendi kusurlu fiiline göre ayrı ayrı değerlendirilir
İştirak Halinde Gönüllü Vazgeçme (TCK m. 41)
İştirak Halinde Gönüllü Vazgeçme (TCK m. 41)
İştirak halinde işlenen suçlarda gönüllü vazgeçme, yalnızca fiilen vazgeçen suç ortağına uygulanır. Diğer suç ortakları bu hükümden yararlanamaz.
Gönüllü vazgeçme hükmünden yararlanmak için iki koşul mevcuttur:
- Suç ortağının; suçun işlenmesini engellemek için gerçek bir çaba göstermesi gerekir
- Suçun; vazgeçenin gayreti dışında başka bir sebeple işlenmemiş olması ya da tüm gayretten rağmen suçun işlenmesi halinde dahi; gönüllü vazgeçme hükmü uygulanır (TCK m. 41/2)
İştirak Türleri Karşılaştırma Tablosu
| Ölçüt | Müşterek Faillik | Dolaylı Faillik | Azmettirme | Yardım Etme |
|---|---|---|---|---|
| Fiili kim işler? | Birden fazla kişi birlikte | Araç olarak kullanılan kişi | Suça azmettirilen kişi | Asıl fail |
| Fiil üzerinde hakimiyet | Var (ortak) | Var (dolaylı) | Yok | Yok |
| Suç kararı | Birlikte alınır | Dolaylı fail tarafından alınır | Azmettiren; faile karar aldırır | Fail karar almıştır |
| Sorumluluk kategorisi | Faillik | Faillik | Şeriklik | Şeriklik |
| Ceza | Suçun tam cezası | Tam ceza + artış | Failin tam cezası | Yarısı indirimi (max 8 yıl) |
| Kişisel nedenler | Diğerini etkilemez | Diğerini etkilemez | Failin kişisel nedeni şerikten bağımsız | Failin kişisel nedeni şerikten bağımsız |
İştirak ile İçtima Arasındaki Fark
İştirak ve içtima, birbirine sıkça karıştırılan iki temel ceza hukuku kurumudur. Ancak bu iki kurum, köklü biçimde farklı sorulara yanıt vermektedir.
| Ölçüt | Suça İştirak (TCK m. 37-41) | Suçların İçtiması (TCK m. 42-44) |
|---|---|---|
| Temel soru | Suçu kaç kişi işledi? | Kişi kaç suç işledi? |
| Konu | Birden fazla kişinin aynı suça katılımı | Bir kişinin birden fazla suç oluşturan eylemi |
| Türleri | Faillik, azmettirme, yardım etme | Gerçek içtima (TCK m. 42); fikri içtima (TCK m. 44); zincirleme suç (TCK m. 43) |
| Fikri içtima (TCK m. 44) | İlgisiz | Tek eylemle birden fazla farklı suçun oluşması; en ağır ceza uygulanır |
| Zincirleme suç (TCK m. 43) | İlgisiz | Aynı suçun birden fazla işlenmesi; ceza 1/4 – 3/4 artırılır |
Pratik Örnek: A, B ile birlikte C’yi soyarsa (iştirak + tek suç). A hem B’yi soyar hem de C’yi yaralayarak soyarsa (A açısından gerçek içtima; A+B açısından iştirak). Bu iki kurum birbirinden bağımsız olarak uygulanabilir. Yani aynı olayda hem iştirak hem içtima hükümleri gündeme gelebilir.
TCK m. 106 Tehdit Suçu ve İştirakle İlişkisi
TCK m. 106; tehdit suçunu düzenleyen özel bir ceza normudur. Bu madde, suça iştirak hükümleriyle doğrudan ilişkilidir.
5237 Sayılı TCK – Tehdit Suçu
TCK m. 106/1Bir başkasını, kendisinin veya yakınının hayatına, vücut veya cinsel dokunulmazlığına yönelik bir saldırı gerçekleştireceğini söyleyerek tehdit eden kişi, altı aydan iki yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır.
TCK m. 106/2 – Nitelikli HallerTehdidin; (a) silahla, (b) kişinin kendisini tanınmayacak bir hale koyması suretiyle, imzasız mektupla veya özel işaretlerle, (c) birden fazla kişi tarafından birlikte, (d) var olan veya var sayılan suç örgütlerinin oluşturdukları korkutucu güçten yararlanılarak işlenmesi halinde, fail hakkında iki yıldan beş yıla kadar hapis cezasına hükmolunur.
TCK m. 106 ile suça iştirak ilişkisi şu noktada kesişmektedir: Tehdit suçunun “birden fazla kişi tarafından birlikte” işlenmesi; m. 106/2-c kapsamında nitelikli hal oluşturmaktadır. Bu nitelikli halin uygulanabilmesi için tehdit eylemini gerçekleştirenlerin müşterek fail sıfatıyla hareket etmesi gerekmektedir. Yargıtay’ın istikrarlı içtihadına göre yalnızca azmettiren veya yardım eden sıfatıyla iştirak eden kişi sayısına dahil edilemez, “birden fazla kişi” sayısı yalnızca müşterek failler esas alınarak belirlenir.
Pratik Örnekler – Kim Ne Sıfatla Cezalandırılır?
| Senaryo | A’nın Sıfatı | B’nin Sıfatı | C’nin Sıfatı |
|---|---|---|---|
| A: B’ye “şunu öldür” der (B’nin fikri yoktu). B öldürür. C: B’ye silah verir. | Azmettiren (TCK m. 38) | Fail (TCK m. 81) | Yardım eden (TCK m. 39) |
| A ve B, birlikte soygunun planını kurar ve ikisi de birlikte mağdura saldırır. | Müşterek fail (TCK m. 37/1) | Müşterek fail (TCK m. 37/1) | – |
| A, küçük çocuğu (C) bir torbayı götürmek için kullanır; torbada uyuşturucu çıkar. | Dolaylı fail (TCK m. 37/2) | – | Araç – cezalandırılmaz |
| A, B’nin karar verdiği hırsızlık için gözcülük yapar; fiil üzerinde hakimiyeti yoktur. | Yardım eden (TCK m. 39) | Fail (TCK m. 141) | – |
| A, B’ye “bunu yap, yaptıktan sonra seni saklarım” der. B suçu işler. | Manevi yardım – yardım eden (TCK m. 39/2-a) | Fail | – |
| Kamu görevlisi olmayan A, kamu görevlisi B’nin zimmet suçuna araç sağlar. | Yardım eden (TCK m. 40/2 + 39) | Zimmet faili (TCK m. 247) | – |
Yargıtay Kararları
Özet Tablo
| Konu | Özet |
|---|---|
| Temel kanun hükümleri | TCK m. 37 (faillik), m. 38 (azmettirme), m. 39 (yardım etme), m. 40 (bağlılık), m. 41 (gönüllü vazgeçme) |
| İştirak türleri | Faillik (müşterek + dolaylı) ve Şeriklik (azmettirme + yardım etme) |
| Müşterek failliğin şartları | 1) Birlikte suç işleme kararı; 2) Fiil üzerinde ortak hakimiyet |
| Dolaylı faillik | Başkasını araç olarak kullanma; kusursuzları kullanmada 1/3-1/2 artış |
| Azmettirme şartı | Suç fikri olmayan kişide kararın oluşturulması; fail gibi aynı ceza |
| Yardım etme cezası | Yarı indirim (max 8 yıl); ağırlaştırılmış müebbette 15-20 yıl; müebbette 10-15 yıl |
| Bağlılık kuralı | Kasten + hukuka aykırı + en az teşebbüs = şerik sorumluluğu doğar |
| Özgü suçlarda iştirak | Özel sıfatı olmayan; fail değil azmettiren veya yardım eden olur |
| Gönüllü vazgeçme | Yalnızca vazgeçen ortağa uygulanır; diğerleri yararlanamaz |
| İştirak ile içtima farkı | İştirak: kaç kişi; içtima: kaç suç |
| TCK m. 106 ilişkisi | Tehdit suçunun “birden fazla kişi” nitelikli hali – yalnızca müşterek failler sayılır |
| Resmi kaynak | TCK m. 37-41 – mevzuat.gov.tr |
Sıkça Sorulan Sorular
5237 sayılı TCK’ya göre suça iştirak iki ana gruba ayrılır: Faillik ve Şeriklik. Faillik; müşterek faillik (TCK m. 37/1) ve dolaylı faillik (TCK m. 37/2) olmak üzere ikiye ayrılır. Şeriklik ise azmettirme (TCK m. 38) ve yardım etme (TCK m. 39) olarak iki şekilde düzenlenmiştir. Eski TCK’daki “asli iştirak – feri iştirak” ayrımı terk edilerek daha sistematik bir yapı oluşturulmuştur.
Suça iştirak; 5237 sayılı TCK’nın 37 ile 41. maddeleri arasında düzenlenmiştir. TCK m. 37: Faillik (müşterek ve dolaylı). TCK m. 38: Azmettirme ve cezası. TCK m. 39: Yardım etme ve cezası. TCK m. 40: Bağlılık kuralı ve özgü suçlarda iştirak. TCK m. 41: İştirak halinde gönüllü vazgeçme.
İştirak; bir suçun birden fazla kişi tarafından birlikte işlenmesini ifade eder (TCK m. 37-41). İçtima ise bir kişinin birden fazla suç oluşturan eylemler gerçekleştirmesini düzenleyen kurumdur (TCK m. 42-44). İştirak “kaç kişi” sorusunu içtima “kaç suç” sorusunu yanıtlar. İçtima, fikri içtima (tek eylemle birden fazla suç – en ağır ceza uygulanır) ve gerçek içtima (birden fazla eylemle birden fazla suç) olarak ikiye ayrılır.
TCK m. 39; suça yardım etmeyi (fer’i şeriklik) düzenler. Maddi yardım: araç temin etmek, sucu kolaylaştırmak. Manevi yardım: suça teşvik etmek, kararı kuvvetlendirmek, yol göstermek veya sonra yardım vaad etmek. Ceza: Ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 15-20 yıl; müebbet gerektirende 10-15 yıl; diğer hallerde suç cezasının yarısı ve en fazla 8 yıl hapis cezası öngörülmüştür.
TCK m. 37 failliği düzenler. M. 37/1 (müşterek faillik): Suçun kanuni tanımındaki fiili birlikte gerçekleştiren her kişi fail olarak sorumludur. M. 37/2 (dolaylı faillik): Suçun işlenmesinde başkasını araç olarak kullanan kişi de fail olarak sorumlu tutulur. Kusur yeteneği olmayanları kullanan kişinin cezası üçte birden yarısına kadar artırılır.
TCK m. 106; tehdit suçunu düzenler. Hayata, vücut bütünlüğüne veya cinsel dokunulmazlığa yönelik zarar tehdidinde 6 ay – 2 yıl hapis öngörülmüştür. Tehdidin silahla, kimliği gizleyerek veya birden fazla kişiyle birlikte işlenmesi gibi nitelikli hallerde 2-5 yıl hapis uygulanır. İştirak boyutuyla: “birden fazla kişi” nitelikli halinin uygulanabilmesi için yardım eden veya azmettiren sıfatıyla suça katılanlar değil, yalnızca müşterek failler sayılır.
Temel ayrım “fiil üzerinde ortak hakimiyet” unsurudur. Müşterek faillikte failler, birlikte suç işleme kararı alır ve suçun işlenişi üzerinde her biri fonksiyonel bir hakimiyet kurar. Yardım etmede ise fail; suç işleme kararını zaten almıştır ve yardım eden yalnızca suçun icrasını kolaylaştırır, hakimiyet kurmaz. Müşterek fail suçun tam cezasıyla, yardım eden cezanın yarısıyla (en fazla 8 yıl) cezalandırılır.
Azmettirme henüz suç işleme fikri olmayan bir kişide suç işleme kararının oluşturulmasıdır. Yardım etme ise zaten suç işlemeye karar vermiş olan kişiyi maddi veya manevi desteklemektir. Azmettiren, failin tam cezasıyla cezalandırılırken yardım eden yarı indirimli ceza alır. Kişi daha önceden suçu işlemeye karar vermişse “azmettirme” değil “manevi yardım” söz konusu olabilir.
Yazarlar Hakkında
Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.
Av. Turgut Ekrem
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ceza Hukuku ve AYM/AİHM başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Av. Mehmet Salih Ayyıldız
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ticaret, gayrimenkul ve idare hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Suça İştirak Kapsamında Yargılandığınızda Yanınızdayız
Müşterek faillik, azmettirme veya yardım etme kapsamında hakkınızda soruşturma ya da dava açıldıysa; deneyimli İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.