Ceza Hukukunda Teşebbüs (TCK m. 35): Unsurlar ve Ceza 2026

TCK m. 35 ve m. 36 – Kanun Metni

Teşebbüs Nedir? – Tanım ve Hukuki Nitelik

Ceza hukukunda suça teşebbüs TCK 35; suçun özel görünüş biçimlerinden birini oluşturmakta ve kişinin işlemeyi kastettiği suçu elverişli hareketlerle icraya başlayıp elinde olmayan nedenlerle tamamlayamamasını ifade etmektedir. Teşebbüs kavramı; sübjektif açıdan tamamlanmış (fail her şeyi yapmak istemiştir) ama objektif açıdan yarım kalmış bir suç yapısı olarak tanımlanmaktadır.

Teşebbüs hükümleri; suçun tamamlanamaması halinde dahi failin cezalandırılmasına zemin hazırlayan yardımcı norm niteliği taşımaktadır. Ceza hukuku bu kuruma yer vererek; suça başlandığı anda toplum düzeni bakımından doğan tehdidin cevapsız bırakılmamasını güvence altına almaktadır.

TCK 35 Teşebbüs Unsurları

TCK 35 Teşebbüs Unsurları – 4 Zorunlu Koşul

TCK 35 teşebbüs unsurları ceza hukuku öğretisi ve Yargıtay içtihadıyla dört zorunlu koşul etrafında netleşmiştir. Bu koşulların tamamı bir arada gerçekleşmeden teşebbüs hükümleri uygulanamaz.

Hazırlık Hareketleri ve İcra Hareketleri Ayrımı – Yargıtay Ölçütleri

Hazırlık hareketleri ve icra hareketleri ayrımı Yargıtay; ceza hukukundaki en tartışmalı sınır problemlerinden biridir. Bu ayrım; cezalandırılabilirlik sınırını belirlemesi bakımından kritik önem taşımaktadır.

Hazırlık Hareketi Nedir?

Hazırlık hareketleri; suçun işlenmesine zemin hazırlayan ancak doğrudan suçun icrasına yönelmeyen eylemlerdir. Cezalandırılmazlar; ancak bu eylemler başlı başına ayrı bir suç teşkil ediyorsa o suçtan hüküm kurulur.

Yargıtay’ın hazırlık hareketi olarak nitelendirdiği örnekler:

• Soyut planlama ve gözetleme
• Suçta kullanılacak araçların temin edilmesi (aracın temin edilmesi soyut olarak suç değilse)
• Mağdurun adres ve alışkanlıklarının araştırılması
• Suçun işleneceği mekanın incelenmesi

İcra Hareketi Nedir?

İcra hareketleri; suçun kanuni tanımındaki unsurların doğrudan gerçekleştirilmesine yönelik hareketlerdir. Bu aşamaya geçildiğinde; suç tamamlanamazsa teşebbüs hükümleri uygulanır.

Yargıtay’ın icra hareketi olarak nitelendirdiği örnekler:

• Bankaya girip veznedarı tehdit etmeye başlamak (soygunun doğrudan icrasına başlama)
• Mağdura bıçakla yönelip saldırmaya başlamak
• Mağdurun çantasına el uzatmak
• Kapıyı açmaya ya da zorlamaya başlamak

Elverişli Vasıta ile Suça Teşebbüs

Elverişli vasıta ile suça teşebbüs; TCK m. 35’in “elverişli hareketlerle” ifadesinden doğan ve öğretide tartışmalı olan bir meseledir. Elverişlilik değerlendirmesinde iki farklı yöntem uygulanmaktadır:

Subjektif Elverişlilik Teorisi

Bu teoriye göre; failin kullandığı aracın veya gerçekleştirdiği hareketin elverişli olup olmadığı failin bakış açısından değerlendirilir. Fail, kullandığı aracın elverişli olduğuna inanıyorsa bu unsur karşılanmış sayılır.

Objektif Elverişlilik Teorisi

Bu teoriye göre; kullanılan araç veya hareketin nesnel standartlar çerçevesinde suçu tamamlamaya elverişli olması zorunludur. Türk hukuku ve Yargıtay bu teoriye yakın durmakta; kullanılan aracın nesnel olarak tehlike oluşturup oluşturmadığını esas almaktadır.

Pratik Örnekler

İşlenemez Suç – Mutlak ve Nispi İmkânsızlık

İşlenemez suç; kullanılan araç veya hedefin niteliği bakımından suçun objektif olarak hiçbir koşulda tamamlanamayacağı hali ifade etmektedir. Teşebbüsün unsurlarından olan elverişlilik yokluğu nedeniyle teşebbüs hükümleri uygulanamaz.

Mutlak İmkânsızlık – Teşebbüs Oluşmaz

Suçun doğasından veya hedefin niteliğinden kaynaklanan ve hiçbir koşulda aşılamayan imkânsızlıktır:

• Çoktan ölmüş bir kişiyi öldürmeye teşebbüs
• Çalınmış bir şeyin sahibinin o şeyi tekrar çalmaya çalışması
• Hamiline düzenlenmemiş bir senedi hamiline çevirmeye çalışmak

Nispi İmkânsızlık – Tartışmalı Alan

Kullanılan aracın yetersizliğinden kaynaklanan imkânsızlıktır. Yargıtay bu konuda tutarsız kararlar vermiştir. Ancak baskın eğilim; nesnel tehlike oluşturan araçlarla gerçekleştirilen ve yalnızca olayın tesadüfi koşulları nedeniyle sonuçlanamamış girişimlerin teşebbüs kapsamında değerlendirileceği yönündedir.

Gönüllü Vazgeçme ve Teşebbüs Arasındaki Fark (TCK m. 36)

Gönüllü vazgeçme ve teşebbüs arasındaki fark; cezalandırılabilirlik bakımından hayati öneme sahiptir. TCK m. 36; gönüllü vazgeçme halinde teşebbüsten dolayı ceza verilmeyeceğini hükme bağlamaktadır.

Etkin Gönüllü Vazgeçme – Hastaneye Götürme Senaryosu

TCK m. 36’nın ikinci boyutu; etkin gönüllü vazgeçmedir: Fail, icra hareketlerini tamamladıktan sonra neticenin gerçekleşmesini kendi çabasıyla önlerse teşebbüsten ceza verilmez.

Örnek: Fail, mağduru bıçaklayıp ağır yaraladıktan sonra pişman olarak onu hastaneye götürmüş ve mağdurun hayatı kurtarılmıştır. Bu durumda:

• İcra hareketleri tamamlanmıştır (bıçaklama gerçekleşmiştir)
• Failin kendi çabasıyla ölüm engellenmiştir (hastaneye götürmek)
• Yargıtay kararlarına göre; failin bu müdahalesi nedensellik bağı içinde ölümü engellemiş ise gönüllü vazgeçme hükümleri uygulanabilir
• Teşebbüsten ceza verilmez; yalnızca kasten yaralama suçundan hüküm kurulur

Olası Kastla Teşebbüs Olmaz – Yargıtay Tutumu

Olası kastla işlenen bir suça teşebbüs hükümlerinin uygulanmasının hukuken neden mümkün olmadığı sorusu; hem teorik hem de pratik açıdan kritik bir mesele olarak öne çıkmaktadır.

Neden Teşebbüs Oluşmaz?

TCK m. 35/1 açıkça “işlemeyi kastettiği” ifadesini kullanmaktadır. Bu ifade; doğrudan kastı gerektirmektedir. Olası kastta fail;

• Neticeyi doğrudan istememektedir; sadece gerçekleşmesini göze almaktadır
• Teşebbüs; failin neticeyi bilinçli olarak hedeflediği varsayımına dayanmaktadır
• Neticeyi hedeflemeyen failin; tamamlayamadığı bir neticeye “teşebbüs ettiğinden” söz edilmesi mantıksal tutarsızlık oluşturur

Taksirli ve İhmali Suçlarda Teşebbüs

Taksirli suçlarda teşebbüs hükümleri uygulanmaz. Bunun gerekçesi şudur: Teşebbüs; failin suçun işlenmesini istediğini, bunun için elverişli hareketlerle icra başlattığını ancak engellendiğini varsayar. Taksirli suçlarda fail neticeyi istememektedir; dolayısıyla “tamamlamayı kastettiği” bir netice de bulunmamaktadır.

İhmali suçlarda teşebbüs ise öğretide tartışmalıdır. Baskın görüş ve Yargıtay tutumu; garantör konumundaki kişilerin kasten ihmali davranışlarında – örneğin bir annenin çocuğunu bilerek ölüme terk etmesi girişiminde – etkin müdahaleyle sonucun önlenmesi halinde etkin gönüllü vazgeçme hükümlerinin uygulanabileceği yönündedir.

Özel Suç Tiplerinde Teşebbüs

Suça Teşebbüsün Cezası Nasıl Hesaplanır – Somut Örnekler

Suça teşebbüsün cezası nasıl hesaplanır sorusu; rakip içeriklerin büyük çoğunluğunun soyut bıraktığı pratik kritik bir konudur.

Somut Örnek 1: Kasten Öldürmeye Teşebbüs

• Tamamlanmış suçun cezası: Müebbet hapis (TCK m. 81)
• Teşebbüs nedeniyle: 9 yıldan az olmamak üzere hapis
• Hakim; mağdurun aldığı yaranın ağırlığı ve hayati tehlikenin boyutuna göre 9 yıl ile müebbet arasında belirleme yapar
• Tipik aralık: 12-18 yıl hapis

Somut Örnek 2: 10 Yıl Hapis Gerektiren Suçta Teşebbüs

• Tamamlanmış suçun cezası: 10 yıl hapis (örnek)
• Maksimum indirim (3/4): 10 x 1/4 = 2,5 yıl hapis
• Minimum indirim (1/4): 10 x 3/4 = 7,5 yıl hapis
• Teşebbüs cezası aralığı: 2,5 yıl – 7,5 yıl hapis
• Hakim; zarar ve tehlikenin ağırlığına göre bu aralıkta takdir yetkisini kullanır

Somut Örnek 3: Kasten Öldürme Nitelikli Hal (Ağırlaştırılmış Müebbet)

• Tamamlanmış suçun cezası: Ağırlaştırılmış müebbet hapis (TCK m. 82)
• Teşebbüs nedeniyle: 12 yıldan az olmamak üzere hapis
• Tipik aralık: 15-24 yıl hapis

Teşebbüs Nedeniyle Ceza İndirimi Oranları

Teşebbüs nedeniyle ceza indirimi oranlarının belirlenmesinde mahkeme; meydana gelen zarar veya tehlikenin ağırlığını somut olarak değerlendirmektedir. Yargıtay’ın yönlendirmesi çerçevesinde dikkate alınan ölçütler şunlardır:

• İcra hareketlerinin yoğunluğu ve sayısı: Mağdura kaç kez ve ne kadar güçlü saldırıldığı
• Suçun tamamlanmasına kalan mesafe: Neticeye ne kadar yaklaşıldığı
• Mağdurda oluşan zarar: Yaralanma, ölüm tehlikesi, maddi hasar
• Failin suçun tamamlanmamasındaki rolü: Engellenme mi, yoksa kısmı gönüllü geri çekilme mi

Teşebbüs Sonrası HAGB, Erteleme ve Para Cezasına Çevirme

Teşebbüs hükümlerinin uygulanmasıyla ortaya çıkan ceza; HAGB, erteleme ve para cezasına çevirme kurumlarından yararlanılabilecek eşiğin altında kalıyorsa bu alternatif yaptırımlar devreye girebilmektedir.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Kararları

Yargıtay 13. Ceza DairesiE. 2017/1875 – K. 2017/4832

Çantadan Cüzdan Çekerken Yakalanma – Eksik Teşebbüs

Sanığın mağdurun çantasını açarak cüzdanı almaya çalıştığı sırada yakalandığı davada Yargıtay 13. CD; suçun tamamlanmaması nedeniyle eksik teşebbüs hükümlerinin uygulanması ve cezanın zarar ve tehlikenin ağırlığı dikkate alınarak belirlenmesi gerektiğine hükmetmiştir. İcra hareketlerine başlanıldığı ancak suçun tamamlanamadığı bu durumda tam hırsızlık suçundan değil, teşebbüs hükümlerine göre ceza tayin edilir.

Sonuç: Çantaya el uzatma ve cüzdanı arama; hırsızlığın icra hareketleridir. Malın fiilen elde edilememesi halinde teşebbüs hükümleri uygulanır.

Yargıtay CGKE. 2015/1-150 – K. 2015/184

Zincirleme Teşebbüste Her Mağdur İçin Ayrı Teşebbüs – TCK m. 43 ile Birlikte Uygulama

Failin birden fazla kişiyi zincirleme biçimde kasten öldürmeye teşebbüs ettiği davada Yargıtay CGK; her mağdur için ayrı ayrı teşebbüs hükümlerinin uygulanması gerektiğini ve ardından TCK m. 43 kapsamında zincirleme suç artırımının yapılacağını hükme bağlamıştır. Teşebbüs indirimi ve zincirleme suç artırımı birbirini dışlamaz; aksine birlikte uygulanır.

Sonuç: Zincirleme kasten öldürmeye teşebbüste; her mağdur için teşebbüs indirimi uygulandıktan sonra TCK m. 43 artırımı da ayrıca uygulanır.

Yargıtay 4. Ceza DairesiE. 2010/21091 – K. 2011/2169

Tehdit ve Hakaret Suçlarında Teşebbüs Hukuken Mümkün Değildir

Sanığın mağdura yönelik sözlü tehdide bulunduğu davada Yargıtay 4. CD; sırf hareket suçu niteliğindeki tehdit ve hakaret suçlarında hareketin gerçekleştirilmesiyle suçun tamamlandığını ve bu suçlarda teşebbüsün hukuken mümkün olmadığını belirlemiştir. Sözlü tehdit içeren ifadenin söylenmesiyle suç tamamlanmış sayılır; teşebbüs aşamasından söz edilemez.

Sonuç: Tehdit ve hakaret gibi sırf hareket suçlarında hareketle suç tamamlanır; teşebbüs hükümleri uygulanamaz.

Özet Tablo

Konu	Açıklama
Yasal Dayanak	TCK m. 35 (Teşebbüs) ve TCK m. 36 (Gönüllü Vazgeçme)
Tanım	Elverişli hareketlerle suçun icraya başlanıp dışsal nedenle tamamlanamaması
Zorunlu Unsurlar	1) Doğrudan kast 2) İcra hareketi 3) Elverişlilik 4) Dışsal engel
Hazırlık hareketi	Cezalandırılmaz (o hareket ayrı suç değilse)
Olası kastla teşebbüs	Mümkün değil – Yargıtay yerleşik içtihadı
Taksirli suçlarda teşebbüs	Mümkün değil
Ceza – Ağırlaştırılmış müebbet	12 yıldan az olmamak üzere hapis
Ceza – Müebbet hapis	9 yıldan az olmamak üzere hapis
Ceza – Diğer suçlar	1/4 ile 3/4 arasında indirim
Gönüllü vazgeçme	TCK m. 36 – teşebbüsten ceza verilmez
İşlenemez suç	Mutlak imkânsızlıkta teşebbüs oluşmaz; nispi imkânsızlıkta tartışmalı
HAGB/Erteleme	Teşebbüs indirimi cezayı 2 yılın altına indirirse mümkün
Resmi Kaynak	TCK m. 35 – mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

1. Hazırlık hareketleri aşamasında polis yakalarsa ceza alınır mı?

Kural olarak hayır. Hazırlık hareketleri; araç temini, plan yapma, bilgi toplama gibi icra öncesi eylemlerdir ve kendi başlarına TCK m. 35 kapsamında cezalandırılmaz. Ancak hazırlık eyleminin kendisi başlı başına ayrı bir suç teşkil ediyorsa – örneğin ruhsatsız silah edinme veya konut dokunulmazlığını ihlal etme – yalnızca o suçtan ceza verilebilir. Hazırlık aşamasının bitip icra aşamasının başladığı an; Yargıtay tarafından somut olayın koşullarına göre belirlenmektedir. Tereddüt durumunda Yargıtay; sanık lehine hazırlık hareketi olarak nitelendirme yolunu tercih etmektedir.

2. Suça teşebbüs halinde ceza indirimi ne kadardır? Hakim en üst sınırdan indirim yapabilir mi?

TCK m. 35/2 uyarınca teşebbüs halinde; ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçlarda 12 yıldan az olmamak üzere, müebbet gerektiren suçlarda 9 yıldan az olmamak üzere hapis, diğer suçlarda ise dörtte birinden dörtte üçüne kadar indirim uygulanır. Hakim; meydana gelen zarar veya tehlikenin hafifliğini gerekçe göstererek en üst sınırdan (3/4) indirim yapabilir. Örneğin 10 yıl hapis gerektiren suçun teşebbüsünde; mağdur hiç zarar görmediyse 2,5 yıla kadar düşebilir. Ancak hakim bu takdir yetkisini keyfi değil, somut olgulara dayandırarak kullanmak zorundadır.

3. Teşebbüs suçlarında adli para cezasına çevrilme, HAGB veya erteleme kararı verilebilir mi?

Evet, teşebbüs indiriminin uygulanmasıyla belirlenen ceza; ilgili eşikleri karşılıyorsa bu kurumlar devreye girer. TCK m. 50 kapsamında adli para cezasına çevirme için 1 yıl; erteleme ve HAGB için 2 yıl ve altında belirlenen hapis cezası gereklidir. Teşebbüs indirimi bu eşikleri sağlıyorsa söz konusu alternatifler uygulanabilmektedir. Bununla birlikte kasten öldürme veya ağırlaştırılmış müebbet gerektiren suçların teşebbüsünde asgari cezalar bu eşiklerin çok üzerinde olduğundan bu kurumlar uygulanamaz.

4. İşlenemez suç nedir? Oyuncak tabancayla banka soymaya çalışmak teşebbüs müdür?

İşlenemez suç; kullanılan araç veya hedefin niteliği nedeniyle suçun objektif olarak hiçbir koşulda tamamlanamayacağı haldir. Oyuncak tabancayla banka soymaya çalışmak; nispi işlenemez suç kategorisindedir. Yargıtay; bu konuda tartışmalı kararlar vermiştir. Baskın eğilime göre: oyuncak tabanca öldürme suçu bakımından elverişsiz olmakla birlikte; yağma (zorla mal alma) suçunda mağduru korkutmaya elverişli olduğundan yağmaya teşebbüs kapsamında değerlendirilebilir. Mutlak işlenemez suç (ölü kişiyi öldürme girişimi) ise hiçbir koşulda teşebbüs oluşturmaz.

5. Bir suça teşebbüs edildikten sonra pişman olup hastaneye götürmek gönüllü vazgeçme midir?

Bu sorunun yanıtı; icra hareketlerinin tamamlanıp tamamlanmadığına ve failin müdahalesinin ölümü önlemede belirleyici rol oynayıp oynamadığına bağlıdır. Mağduru bıçakladıktan sonra pişman olup hastaneye götürmek; TCK m. 36 kapsamında etkin gönüllü vazgeçme olarak değerlendirilebilir. Yargıtay; failin kendi çabasıyla ölümü önlediğinin ispatlanması koşuluyla teşebbüsten ceza verilmemesine; yalnızca kasten yaralama suçundan hüküm kurulmasına karar vermiştir. Ancak mağdurun başka bir nedenle kurtarıldığı, failin müdahalesinin sonucu etkilemediği hallerde gönüllü vazgeçme değil teşebbüs hükümleri uygulanır.

6. Olası kastla işlenen bir suça teşebbüs hükümlerinin uygulanması neden mümkün değildir?

TCK m. 35/1; “işlemeyi kastettiği bir suçu” ifadesini kullanmaktadır. Bu ifade; doğrudan kastı zorunlu kılmaktadır. Olası kastta fail; neticeyi istememekte, sadece gerçekleşmesini göze almaktadır. Neticeyi doğrudan hedeflemeyen bir failin; “tamamlayamadığı” bir neticeye teşebbüs ettiğinden söz edilmesi mantıksal tutarsızlık oluşturmaktadır. Yargıtay Ceza Genel Kurulu ve ilgili Daireleri; olası kastla işlenen suçlarda TCK m. 35’in uygulanamayacağını yerleşik içtihat olarak benimsemiştir. Bu durum; özellikle olası kastla trafik kazaları ve ateşli silahlı saldırılarda pratik önem taşımaktadır.

Yazarlar Hakkında

Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.

Av. Turgut Ekrem

Kurucu Ortak – Ceza Hukuku

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Marmara Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ceza Hukuku ve AYM/AİHM bireysel başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Av. Mehmet Salih Ayyıldız

Kurucu Ortak – Ticaret ve Vergi Hukuku

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). İstanbul Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ticaret Hukuku, Gayrimenkul Hukuku ve Vergi Hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Teşebbüs Suçlamalarında Yanınızdayız

Kastın belirlenmesi, hazırlık-icra ayrımı, gönüllü vazgeçme savunması ve teşebbüs indirimi hesaplamalarında deneyimli İstanbul ceza avukatı ekibimizle yanınızdayız.

Telefon0507 402 53 21

Telefon0553 433 26 43

E-Postainfo@aekhukuk.com

İstanbul Ceza Avukatı – AEK Hukuk