Ceza Hukuku
Gizli Soruşturmacı Nedir?

Gizli soruşturmacı; uyuşturucu ticareti, silahlı örgüt ve silah kaçakçılığı gibi CMK m. 139’da sayılan katalog suçlarda kimliği gizlenerek örgüt içine sızan, delil toplayan ve gözetleme yapan kamu görevlisidir. Polis olmak zorunlu değildir. Suç işleyemez ve kışkırtıcı ajan gibi hareket edemez. Görevlendirme kararını kural olarak sulh ceza hakimliği verir; gecikmesinde sakınca bulunan hallerde Cumhuriyet savcısı da karar verebilir. Kanunda süre sınırı yoktur; orantılılık ilkesi esastır.

CMK m. 139 - Tam Kanun Metni

CMK m. 139 – Tam Kanun Metni

CMK m. 139 – Tam Kanun Metni

5271 Sayılı Ceza Muhakemesi Kanunu

Madde 139 – Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesi
CMK m. 139/1 – Görevlendirme Koşulu ve Karar Mercii(1) Soruşturma konusu suçun işlendiği hususunda somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin bulunması ve başka surette delil elde edilememesi hâlinde, hâkim veya gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı kararıyla, örgütün faaliyeti çerçevesinde işlenen suçlarla ilgili olarak kamu görevlileri gizli soruşturmacı olarak görevlendirilebilir.

CMK m. 139/2 – Kimlik Değiştirme(2) Soruşturmacının kimliği değiştirilebilir. Bu kimlikle hukukî işlemler yapılabilir. Kimliğin oluşturulması ve devam ettirilmesi için zorunlu olması durumunda gerekli belgeler hazırlanabilir, değiştirilebilir ve kullanılabilir.

CMK m. 139/3 – Suç İşleme Yasağı(3) Soruşturmacı, görevini yerine getirirken suç işleyemez ve görevlendirildiği örgütün işlemekte olduğu suçlardan sorumlu tutulamaz; keza bu suçlara iştirak etmiş sayılamaz.

CMK m. 139/4 – Görev Kapsamı(4) Soruşturmacı, faaliyetlerini izlemekle görevlendirildiği örgütsel veya bireysel suça ilişkin her türlü araştırmada bulunmak ve işlenen suçlarla ilgili delilleri toplamakla yükümlüdür.

CMK m. 139/5 – Kişisel Verilerin Kullanımı(5) Soruşturmacı görevlendirilmesi suretiyle elde edilen kişisel bilgiler, görevlendirildiği ceza soruşturması ve kovuşturması dışında kullanılamaz. Suçla bağlantılı olmayan kişisel bilgiler derhal yok edilir.

CMK m. 139/6 – Gizlilik(6) Soruşturmacı görevlendirilmesine ilişkin kararlar ve diğer belgeler ilgili Cumhuriyet Başsavcılığında muhafaza edilir. Soruşturmacının kimliği, görevinin sona ermesinden sonra da gizli tutulur.

Gizli Soruşturmacı Nedir? Tanım ve Temel Özellikler

Gizli soruşturmacı; belirli katalog suçların soruşturulmasında kimliğini gizleyerek şüphelilerle temas kuran, gerektiğinde örgüt içine sızan, gözetleme yapan, delil toplayan ve bilgi edinen kamu görevlisidir. Hukuki dayanağı CMK m. 139’dur.

Gizli soruşturmacı; sıradan muhbirden, sivil polisten ve kışkırtıcı ajandan (ajan provokatör) temelden ayrılmaktadır:

Kavram Tanım Hukuki Dayanak Kural olarak suça teşvik?
Gizli Soruşturmacı Hakim/savcı kararıyla görevlendirilen, kimliği gizli kamu görevlisi CMK m. 139 Yasak
Gizli Soruşturma Yapan Kolluk Savcı emriyle kimliğini gizleyerek delil toplayan adli kolluk CMK m. 160 Yasak
Muhbir/Müdahil Tanık Suç ihbarında bulunan veya bilgi veren sivil CMK m. 43 vd. Uygulanamaz
Kışkırtıcı Ajan (Ajan Provokatör) Suça teşvik ederek delil toplayan yasadışı figür Hukuki dayanağı yok Niteliği gereği evet

Gizli Soruşturmacı Kimler Olabilir? Polis Olmak Zorunlu mu?

CMK m. 139 uyarınca herhangi bir kamu görevlisi gizli soruşturmacı olarak görevlendirilebilir. Polis veya jandarma (adli kolluk) olmak zorunlu değildir; ancak bu Yargıtay içtihadı bakımından kritik sonuçlar doğurmaktadır.

Adli Kolluk Görevlisi Olan Gizli Soruşturmacı

Usulüne uygun hakim kararıyla görevlendirilen adli kolluk görevlisi; görevlendirme kararında bir usulsüzlük olsa dahi CMK m. 160 ve devamı kapsamında genel delil toplama yetkisini korumakta ve tanık olarak dinlenebilmektedir.

Adli Kolluk Olmayan Kamu Görevlisi

Adli kolluk görevlisi olmayan bir kamu görevlisi (örn. mali şube memuru, vergi denetçisi) gizli soruşturmacı olarak görevlendirilmişse; görevlendirme kararında herhangi bir usulsüzlük halinde toplanan deliller Yargıtay’a göre hukuka aykırı kabul edilmekte ve hükme esas alınamamaktadır. Zira bu kişilerin “suçu ve faili belirleme, suçla ilgili delilleri toplama” konusunda yasal yetkileri bulunmamaktadır.

Yargıtay’ın Tutumu: “Gizli soruşturmacıların adli kolluk görevlisi olmadığının tespiti halinde ‘suçu ve faili belirleme, suçla ilgili delilleri toplama’ konusunda faaliyette bulunamayacaklarından bu yöntemle elde edilen bilgilerin delil olarak değerlendirilemeyeceği” (Y20CD – K.2019/3929).

CMK m. 139 Katalog Suçlar – Hangi Suçlarda Görevlendirilebilir?

Gizli soruşturmacı tedbirine her suç için başvurulamaz. CMK m. 139 ve 6763 sayılı Kanun ile yapılan değişiklikler kapsamında aşağıdaki katalog suçlar için bu tedbire başvurulabilmektedir:

Suç Kanun Maddesi Örgüt Şartı
Uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti TCK m. 188 Aranmaz (6763/2016 sonrası)
Suç işlemek amacıyla örgüt kurma (2, 7, 8. fıkralar hariç) TCK m. 220 Zorunlu
Silahlı örgüt TCK m. 314 Zorunlu
Silahlı örgüte silah sağlama TCK m. 315 Zorunlu
Silah kaçakçılığı 6136 Sayılı K. m. 12 Zorunlu
Kültür ve tabiat varlıklarının yurt dışına çıkarılması 2863 Sayılı K. m. 68, 74 Zorunlu
Suç gelirlerinin aklanması (örgütlü) 5549 Sayılı K. m. 17/3 Zorunlu
Yasadışı bahis ve şans oyunları 7258 Sayılı K. Aranmaz

2016 Yılı Önemli Değişiklik: 6763 sayılı Kanun’un 2016’da yürürlüğe girmesiyle birlikte uyuşturucu veya uyarıcı madde imal ve ticareti suçu (TCK m. 188) için artık örgüt faaliyeti şartı aranmamaktadır. Bu değişiklikten önce uyuşturucu suçunda gizli soruşturmacı görevlendirilebilmesi için suçun örgüt faaliyeti kapsamında işlenmesi şarttı. Değişiklik sonrasında bireysel uyuşturucu satıcıları için de gizli soruşturmacı görevlendirilebilmektedir.

Gizli Soruşturmacı Görevlendirilmesinin Şartları

Gizli soruşturmacı görevlendirilebilmesi için CMK m. 139 kapsamında dört temel koşulun bir arada gerçekleşmesi gerekmektedir:

  • 1. Katalog suç şartı: İşlenen suçun CMK m. 139’da sayılan katalog suçlardan biri olması zorunludur. Katalog dışı suçlarda gizli soruşturmacı tedbiri uygulanamaz
  • 2. Kuvvetli şüphe şartı: Suçun işlendiğine dair somut delillere dayanan kuvvetli şüphe sebeplerinin mevcut olması gerekir. Soyut şüphe veya olası ihtimaller yeterli değildir; somut bulgular zorunludur
  • 3. Subsidyarite (ikincillik) şartı: Başka yollarla (arama, iletişimin denetlenmesi, teknik araçlarla izleme gibi) delil elde edilme imkanının bulunmaması gerekir. Gizli soruşturmacı tedbiri tali nitelikte olup diğer tedbirler yeterliyse başvurulamaz
  • 4. Hakim kararı şartı: Gizli soruşturmacı görevlendirme kararının sulh ceza hakimliğince verilmesi gerekir. Gecikmesinde sakınca bulunan hallerde savcı kararı verilen bu karar da en kısa sürede hakime sunulmalıdır

Gizli Soruşturmacıyı Kim Görevlendirir? Hakim mi, Savcı mı?

CMK m. 139/1; gizli soruşturmacı görevlendirme yetkisini iki mercie vermiştir; bu konu en çok karıştırılan noktalardan biridir.

Kural: Hakim Kararı

Gizli soruşturmacı görevlendirme kararı kural olarak sulh ceza hakimliği tarafından verilir. Cumhuriyet savcısı; hakim kararı alınmadan tek başına gizli soruşturmacı görevlendiremez. Savcı; koşulların varlığı halinde hakime talepte bulunur.

İstisna: Gecikmesinde Sakınca Bulunan Hallerde Savcı Kararı

CMK m. 139/1’deki “gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde Cumhuriyet savcısı” ibaresi; Türk ceza muhakemesi hukukundaki genel “acele hallerde savcı yetkisi” kaidesinin bu alana yansımasıdır. Savcının bu yetkiyi kullandığında kararını en kısa sürede hakime sunarak onaylatması zorunludur.

Savcılık Talimatı Olmadan Kolluk Soruşturması Neden Hukuka Aykırı? Bazı kararlarda kolluk görevlisinin savcıdan yazılı veya sözlü talimat almadan gizli soruşturma yürüttüğü görülmektedir. Yargıtay CGK; savcının talimatı olmaksızın kolluğun kendi inisiyatifiyle yürüttüğü gizli soruşturma faaliyetlerinin hukuka aykırı olduğunu ve bu yolla elde edilen delillerin hükme esas alınamayacağını istikrarlı biçimde vurgulamaktadır.

Gizli Soruşturmacı Görevini Nasıl Yapar?

Gizli soruşturmacı; görevlendirildiği örgüt veya bireysel suç çevresine sızarak, gözetleyerek, izleyerek ve araştırma yaparak delil, iz, eser ve emareleri toplar. Temel görev yükümlülükleri şunlardır:

  • Örgüt içine sızma ve güven kazanma
  • Her türlü araştırma ve gözetleme faaliyeti
  • İşlenen suçlara ilişkin delil, iz, eser ve emarel toplama ve muhafaza etme
  • Belirlenen aralıklarla ilgili kolluk birimine rapor sunma
  • Raporların savcılığa iletilmesini sağlama

Gizli Soruşturmacı Raporlaması (E.Yön. m. 28)

Gizli soruşturmacı; görevi sırasında ilgili kolluk birimine gerektikçe rapor verir. Raporlarda elde edilen bilgiler ile toplanan delil, iz, eser ve emarelere yer verilir. Bu raporlar kolluk tarafından Cumhuriyet başsavcılığına sunulur. Görevlendirme kararı ve belgeler görev boyunca gizli tutulur; değişik iş kartonuna takılmaz.

Teknik Araçlarla İzleme ile Birlikte Kullanım

Gizli soruşturmacı; CMK m. 140 kapsamında ayrı bir teknik araçlarla izleme kararı olmadan ses veya görüntü kaydı alamaz. Bu konuda önemli bir istisna: Hakim; uyuşturucu ticareti bakımından kamuya açık yerlerde ve işyerlerinde delil toplamak amacıyla ses veya görüntü kaydı yapmasına izin verebilir. Ancak bu izin gizli soruşturmacı kararından ayrı olarak ve özellikle belirtilmelidir.

Gizli soruşturma delillerine dayanan bir davayla karşı karşıyaysanız hukuki yardım alın. İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.

Ceza Avukatı ile Görüş

Gizli Soruşturmacı Süresi

CMK m. 139’da gizli soruşturmacı tedbirinin uygulanacağı süreye dair açık bir üst sınır belirlenmemiştir. Hakim kararında süre tayini zorunlu değildir.

Bununla birlikte; tedbirin sınırsız süre devam ettirilmesi hukuka aykırılık oluşturur. Üç temel ilke süreyi sınırlandırmaktadır:

  • Orantılılık ilkesi: Tedbirin ağırlığı ile sağlanmak istenen fayda arasında makul bir oran bulunmalıdır
  • Geçicilik ilkesi: Tedbir, gerekli süreyle sınırlı tutulmalıdır
  • Dürüst işlem ilkesi: Soruşturma amacı gerçekleştikten sonra tedbir sonlandırılmalıdır

Gizli Soruşturmacı Suç İşleyebilir mi?

CMK m. 139/3 uyarınca gizli soruşturmacı görevini yerine getirirken suç işleyemez. Bu kural mutlaktır ve hiçbir istisnaya yer vermemektedir.

Suç İşleme Yasağının Kapsamı

  • Gizli soruşturmacı örgütün işlemekte olduğu suçlardan sorumlu tutulamaz; bu suçlara iştirak etmiş sayılamaz
  • Ancak bu muafiyet; soruşturmacının bizzat kendi inisiyatifiyle suç işlemesini kapsamaz
  • Örgüt içine sızıp bir saldırıya fiilen katılan gizli soruşturmacı; fail gibi yargılanır ve cezalandırılır
  • Muafiyet; örgütün faaliyetlerini edilgen biçimde izlemekle sınırlıdır

Kışkırtıcı Ajan (Ajan Provokatör) Yasağı – Kriterleri ve Sonuçları

Gizli soruşturmacı ve gizli soruşturma yapan adli kolluk için en kritik yasak; kışkırtıcı ajan gibi hareket etme yasağıdır. Bu yasağı ihlal eden deliller; hukuka aykırı delil sayılarak hükme esas alınamaz.

Kışkırtıcı Ajan Tespitinin Kriterleri

1
Suç işleme kastının yokken oluşturulması: Görevlinin müdahalesi olmadan şüphelide zaten var olan bir suç işleme kastının mı yoklandığı, yoksa görevlinin müdahalesiyle mi oluşturulduğu araştırılır. Şüpheli önceden suç işleme hazırlığında değilse ve görevli bunu tetiklemişse kışkırtıcı ajan vardır.
2
Pasif izleme sınırının aşılması: Görevli; suç teşkil eden fiili yalnızca pasif davranışlarla izleyip tespit etmekle yetinmeli; delil üretmek için şüpheliyi yönlendiren aktif adımlar atmamalıdır.
3
Azmettiricililik veya teşvik: Görevlinin şüpheliyi suç işlemeye azmettirmesi veya teşvik etmesi; yasal sınırın kesin biçimde aşılması anlamına gelir ve delili hukuka aykırı kılar.
4
Önceden suç hazırlığının delillenmesi: AİHM’e göre şüphelinin müdahale olmadan da suçu işleyeceğinin bağımsız delillerle desteklenmesi gerekir. Bunun yokluğunda delil şüphelidir.

Kışkırtıcı Ajanın Hukuki Sonuçları

  • Bu yolla elde edilen deliller; CMK m. 206/2-a ve Anayasa m. 38/6 uyarınca hukuka aykırı delil sayılır
  • Hukuka aykırı deliller hükme esas alınamaz (CMK m. 217/2)
  • Sanığın beraat etmesi gerekir; beraat yerine verilen mahkumiyet Yargıtay tarafından bozulur

Gizli Soruşturmacı ile Gizli Soruşturma Yapan Kolluk Farkı

Bu ayrım; ceza muhakemesi hukukunun en çok karıştırılan konularından biridir. İki figür hukuki dayanakları ve görevlendirme usulleri bakımından birbirinden kesin çizgilerle ayrılmaktadır.

Ölçüt Gizli Soruşturmacı (CMK m. 139) Gizli Soruşturma Yapan Kolluk (CMK m. 160)
Görevlendirme kararı Hakim (gecikmede savcı) Cumhuriyet savcısı (yazılı veya sözlü)
Hukuki dayanak CMK m. 139 CMK m. 160 vd.
Suç kapsamı Katalog suçlarla sınırlı Tüm suçlar (katalog sınırı yok)
Görevlendirilebilecek kişi Herhangi bir kamu görevlisi Adli kolluk görevlisi
Kimlik gizleme Derinlemesine (örgüte sızma dahil) Genel delil toplama kapsamında
Süre CMK m. 139 – makul süre Savcı denetiminde
Kışkırtıcı ajan yasağı Var Var
Örnek Uyuşturucu örgütüne aylarca sızarak delil toplama Savcı emriyle alıcı rolüne girip uyuşturucu satın alma

Delillerin Yargılamada Kullanımı ve Hukuka Aykırı Delil

Gizli soruşturmacının elde ettiği delillerin yargılamada kullanılabilmesi; hem usule uygun toplanmasını hem de mahkeme huzurunda tartışılmasını gerektirmektedir.

Delillerin Hukuka Uygunluk Koşulları

  • Geçerli bir hakim/savcı kararına dayanılmış olması
  • Görevlendirme kararında belirtilen suç(lar) kapsamında delil toplanmış olması
  • Gizli soruşturmacı raporu ve tutanakların dosya içinde bulunması
  • Sanığın bu belgelere karşı savunma yapma imkanının tanınması
  • Gerektiğinde gizli soruşturmacının tanık olarak dinlenmesi (gizli tanık usulüyle)

Hukuka Aykırı Delil Halleri (Tablo)

Hukuka Aykırılık Hali Hukuki Sonuç
Görevlendirme kararı olmadan delil toplanması Delil hukuka aykırı – hükme esas alınamaz
Kışkırtıcı ajan davranışıyla delil elde edilmesi Delil hukuka aykırı – beraat gerekir
Adli kolluk olmayan gizli soruşturmacının delil toplaması (usulsüz) Delil hukuka aykırı
Teknik araç kullanımı için ayrı karar alınmadan ses/görüntü kaydı Kayıt hukuka aykırı delil
Gizli soruşturmacı kararı ve tutanakların dosyada bulunmaması Eksik araştırma – bozma nedeni
Sanığa gizli soruşturmacı raporuna karşı savunma imkanı tanınmaması Adil yargılanma hakkı ihlali – bozma

Kimlik Değiştirme ve Sahte Belge Oluşturma

CMK m. 139/2; gizli soruşturmacının kimliğini değiştirmesine ve bu kimlikle hukuki işlemler yapmasına izin vermektedir. Bu; hukuk sisteminin olağan genel kurallarının gizli soruşturmacı bakımından özel bir istisnayla delinmesidir.

  • Kimlik değiştirme ve yeni kimlikle işlem yapma hukuka uygun kabul edilir
  • Kimliğin sürdürülmesi için gerekli belgeler hazırlanabilir, değiştirilebilir ve kullanılabilir (sahte nüfus cüzdanı, lisans, sosyal güvenlik belgesi vb.)
  • Tüm bu belgeler ve görevlendirme kararı ilgili Cumhuriyet Başsavcılığı’nda gizli tutulur
  • Gizlilik; görevin sona ermesinden sonra da devam eder
  • Bu belgeler soruşturma kapsamında muhafaza edilir; değişik iş kartonuna takılmaz

Gizli Soruşturmacının Korunması

Gizli soruşturmacının korunması; 5726 sayılı Tanık Koruma Kanunu m. 22 ve 3713 sayılı Terörle Mücadele Kanunu m. 20 kapsamında güvence altına alınmıştır.

Tanık Olarak Dinlenme

Gizli soruşturmacının tanık olarak dinlenmesi gereken hallerde; kimliği gizli tutulan gizli tanık usulü uygulanır. CMK m. 58/2 uyarınca; gizli soruşturmacının kişisel bilgileri savcı, hakim veya mahkeme tarafından muhafaza edilir ve açıklanmaz. Sanık; gizli soruşturmacıya soru sorabilir; ancak kimlik bilgilerine ulaşamaz.

AİHM Kararları ve Standartları

Teixeira de Castro / Portekiz – AİHM (1998)

AİHM; polis memurlarının önceden suç işleme niyeti taşımayan bir kişiyi uyuşturucu teminine ikna etmesini Madde 6 kapsamında adil yargılanma hakkının ihlali olarak nitelendirmiştir. Gizli ajanın müdahalesi olmadan suçun işlenmeyeceği durumlarda elde edilen delillerin kullanılmasını yasaklamıştır. Bu karar; kışkırtıcı ajan yasağının uluslararası standartının temelini oluşturmaktadır.

Ludi / İsviçre – AİHM (1992)

İsviçre’de yürütülen gizli ajan operasyonu; soruşturma hakiminin bilgisi dahilinde yürütülmüş ve resmi kayıt altına alınmıştır. AİHM; bu operasyon nedeniyle Madde 6’nın ihlal edilmediğine hükmetmiştir. Karar; gizli ajan faaliyetlerinin yargısal denetim altında olması gerektiğinin altını çizmektedir.

Burak Hun / Türkiye – AİHM (2010)

Başvurucu; gizli ajan tarafından temin edilen delillere dayanan bir mahkumiyetten yakınmıştır. AİHM; mahkemelerin yalnızca gizli ajanın tutanaklarına dayandığını ve bu tutanakların başka delillerle teyit edilmediğini belirlemiş; Madde 6 ihlali saptamıştır. Karar; gizli soruşturmacı delilinin bağımsız delillerle desteklenmesi gerektiğini emsal olarak ortaya koymuştur.

Calabro / İtalya – AİHM (2002)

Başvurucuya; yargılama sırasında soruşturmada görev alan polis memurlarını sorgulama ve operasyonun niteliğini açıklığa kavuşturma fırsatı verilmiştir. AİHM; bu koşulda gizli ajan ifadesinin mahkumiyette belirleyici faktör olmaması ve çapraz sorgu imkanının sağlanmış olması nedeniyle Madde 6’nın ihlal edilmediğine hükmetmiştir.

Yargıtay Kararları

Yargıtay Kararları

Yargıtay Kararları

Yargıtay CGKE. 2018/207 – K. 2018/96
Gizli Soruşturmacı ile Gizli Soruşturma Yapan Adli Kolluk Farkı – CMK m. 139 ve m. 160 Ayrımı
Yargıtay CGK; uyuşturucu ticareti suçlarında (CMK m. 139 kapsamında olmayan ya da örgüt şartını taşımayan durumlarda) kolluk görevlilerinin alıcı rolüne girerek delil toplamasının gizli soruşturmacı değil “gizli soruşturma yapan adli kolluk” kapsamında değerlendirileceğini kesin biçimde hükme bağlamıştır. Bu kişilerin CMK m. 160 uyarınca Cumhuriyet savcısının emriyle görevlendirilmesinin yeterli olduğu belirtilmiştir. Savcı emri olmaksızın kolluğun kendi inisiyatifiyle yürüttüğü soruşturma ise hukuka aykırıdır.
Sonuç: CMK m. 139 kapsamında olmayan suçlarda “gizli soruşturmacı” değil “CMK m. 160 kapsamı gizli soruşturma yapan kolluk” yetkisi kullanılır. Her iki durumda savcı emri ve kışkırtıcı ajan yasağına uyum zorunludur.
Yargıtay 10. Ceza DairesiE. 2021/16507 – K. 2023/4120
Gizli Soruşturmacının Suça Yöneltmesi – Kışkırtıcı Ajan – Hukuka Aykırı Delil
Gizli soruşturmacıların sanığın yanına giderek uyuşturucu maddeyi “nereden ve nasıl bulabileceklerini” sordukları; sanığın üzerinde uyuşturucu madde bulunduğunu belirtmesi üzerine satışın gerçekleştiği davada Yargıtay 10. CD; gizli soruşturmacıların suç teşkil eden fiili yalnızca pasif davranışlarla izleyip tespit etmek yerine delil üretmek amacıyla sanığı suça teşvik ettiğini belirlemiştir. Bu durumun gizli soruşturmacı sınırlarını aştığı ve kışkırtıcı ajan gibi hareket edildiği sonucuna varılarak sanığın beraati yerine verilen mahkumiyet kararı bozulmuştur.
Sonuç: Gizli soruşturmacı “uyuşturucu maddeyi nereden bulabiliriz” diyerek şüpheliyi suça yönelttiyse bu kışkırtıcı ajan sayılır; delil hukuka aykırıdır ve beraat gerekir.
Yargıtay 10. Ceza DairesiE. 2021/16961 – K. 2023/5881
Sanık Suç Hazırlığında Değilken Gizli Soruşturmacının Uyuşturucu İstemesi – Hukuka Aykırı
Gizli soruşturmacıların sanığı sokakta görüp yanına giderek uyuşturucu madde talep ettikleri; sanığın üzerindeki maddeyi teslim ettiği davada 10. CD; sanığın suç işleme hazırlığında olmadığı bir aşamada gizli soruşturmacıların sanığın iradesi üzerinde etki kurduğunu belirlemiştir. Sanığın önceden suç işleme kastının olmayıp görevlilerin müdahalesiyle oluşturulduğu; bu nedenle elde edilen delillerin hukuka aykırı delil niteliğinde olduğuna hükmedilmiştir.
Sonuç: Sanığın önceden suç hazırlığında olmadığı başka delillerle kanıtlanamamışsa ve suç kastı görevlinin müdahalesiyle oluşmuşsa; tüm deliller hukuka aykırıdır.
Yargıtay CGKE. 2014/462 – K. 2015/135
Birden Fazla Kez Uyuşturucu Satın Alma – Zincirleme Suç Uygulanamaz
Adli kolluk görevlilerinin sanıktan birden fazla kez uyuşturucu madde satın aldığı davada Yargıtay CGK; görevlilerin asıl amacının uyuşturucu satın almak değil, suçu ve faili belirleyecek delili elde etmek olduğunu hükme bağlamıştır. Birden fazla alımın her birinin ayrı suç oluşturduğu gerekçesiyle sanık hakkında TCK m. 43 (zincirleme suç) uygulanamaz; zira gerçek anlamda bir alım-satım söz konusu değildir. Birinci alımla suç ve delili ortaya çıkmış; sonraki alımlar ayrı suç değil temadi kapsamındadır.
Sonuç: Gizli soruşturmacının birden fazla kez uyuşturucu satın alması ayrı suç oluşturmaz. Zincirleme suç hükümleri uygulanamaz; aksi yönde hüküm bozulur.
Yargıtay CGKE. 2018/338 – K. 2021/246
Savcı Talimatı Olmaksızın Kolluk Delil Toplaması – Fuhuş Suçu – Beraat
Polis memurlarının Cumhuriyet savcısının herhangi bir talimatı olmaksızın ihbar üzerine masaj salonuna giderek delil topladığı davada Yargıtay CGK; bu şekilde elde edilen delillerin hukuka aykırı olduğunu belirlemiştir. Savcının yazılı veya sözlü talimatı olmadan kolluğun kendi inisiyatifiyle yürüttüğü gizli soruşturma hukuka aykırıdır; bu yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz. Hukuka aykırı deliller dışlandığında sanığı mahkum edecek yeterli delil bulunmadığından beraat kararı verilmesi gerekmiştir.
Sonuç: Cumhuriyet savcısının talimatı olmaksızın kolluğun kendi inisiyatifiyle yürüttüğü gizli soruşturma hukuka aykırıdır; bu yolla elde edilen deliller hükme esas alınamaz.
Yargıtay 20. Ceza DairesiE. 2019/3929 – K. 2019/3929
Adli Kolluk Olmayan Gizli Soruşturmacının Delili Hukuka Aykırı
Yargıtay 20. CD; gizli soruşturmacının adli kolluk görevlisi olmadığının tespit edilmesi halinde; bu kişinin “suçu ve faili belirleme, suçla ilgili delilleri toplama” konusunda faaliyette bulunamayacağını ve bu yöntemle elde edilen bilgilerin delil olarak değerlendirilemeyeceğini hükme bağlamıştır. Adli kolluk olmayan bir kamu görevlisi gizli soruşturmacı olarak görevlendirilmişse; görevlendirme kararındaki her türlü usulsüzlük delili hukuka aykırı hale getirmektedir.
Sonuç: Adli kolluk görevlisi olmayan kişi gizli soruşturmacı olarak görevlendirilmişse ve usul hatası varsa; toplanan deliller hukuka aykırı sayılır ve değerlendirme dışı bırakılır.
Yargıtay 10. Ceza DairesiE. 2020/13699 – K. 2024/17883
Başka Yollarla Delil Elde Mümkünken Gizli Soruşturmacı Tedbiri Uygulanamaz
Kolluk görevlilerinin kimliği, adresi ve suçu işleme yöntemi bilinen sanığı genel soruşturma usulleri veya teknik araçlarla izleme tedbirleriyle takip etmeleri mümkün olduğu halde gizli soruşturmacı kararına dayanarak delil topladığı davada 10. CD; “başka surette delil elde edilememesi” koşulunun sağlanmadığını belirlemiştir. Ayrıca sanığın suç hazırlığında olmadığı aşamada ikametin camı tıklatılarak uyuşturucu madde satın alma iradesinin ortaya konmasının kışkırtıcı ajan niteliğinde olduğunu hükme bağlamıştır.
Sonuç: Başka yollarla delil elde edilmesi mümkün olduğunda gizli soruşturmacı tedbirine başvurulamaz. Bu koşul sağlanmadan uygulanan tedbir ile elde edilen deliller hukuka aykırıdır.

Özet Tablo

Konu Özet
Yasal dayanak CMK m. 139
Kim olabilir Herhangi bir kamu görevlisi (polis zorunlu değil)
Hangi suçlarda CMK m. 139 katalog suçlar (uyuşturucu, silahlı örgüt, silah kaçakçılığı, yasadışı bahis vb.)
Kim görevlendirir Sulh ceza hakimliği; gecikmede savcı
Görevlendirme şartları Katalog suç + kuvvetli şüphe + başka delil yolu yok + hakim kararı
Suç işleyebilir mi Hayır – CMK m. 139/3
Kışkırtıcı ajan yasağı Mutlak yasak; ihlali halinde delil hukuka aykırı
Süresi Kanunda sınır yok; orantılılık ve geçicilik ilkesi
Farkı (CMK m. 160) Gizli soruşturmacı hakim kararıyla; gizli soruşturma yapan kolluk savcı emriyle
Adli kolluk olmayan gizli soruşturmacı Delil hukuka aykırı – Yargıtay istikrarlı içtihadı
Resmi kaynak CMK m. 139 – mevzuat.gov.tr

Sıkça Sorulan Sorular

1. Gizli soruşturmacı kimler olabilir?

CMK m. 139 uyarınca herhangi bir kamu görevlisi gizli soruşturmacı olarak görevlendirilebilir; polis veya jandarma olmak zorunlu değildir. Uygulamada çoğunlukla adli kolluk görevlileri arasından seçilmektedir. Adli kolluk olmayan bir kamu görevlisinin gizli soruşturmacı olarak görevlendirilmesi ve görevlendirme kararında usulsüzlük bulunması halinde toplanan deliller Yargıtay’a göre hukuka aykırı sayılmaktadır.

2. Gizli soruşturmacı suç işleyebilir mi?

Hayır. CMK m. 139/3 uyarınca gizli soruşturmacı görevini yerine getirirken kesinlikle suç işleyemez. Örgütün suç teşkil eden fiillerine fiilen katılmaması; örgüte iştirak etmiş sayılmamasının koşuludur. Bununla birlikte; gizli soruşturmacı kendi inisiyatifiyle bizzat suç işlerse cezalandırılır. Muafiyet yalnızca izlenen örgütün suçlarına pasif maruziyeti kapsar; aktif katılımı değil.

3. Gizli soruşturmacı polis olmak zorunda mı?

Hayır. CMK m. 139; herhangi bir kamu görevlisinin gizli soruşturmacı olarak görevlendirilebileceğini düzenlemektedir. Polis veya jandarma olmak zorunlu değildir. Ancak adli kolluk dışı kamu görevlileri için delil güvenilirliği ve hukuka uygunluk açısından özel dikkat gerekmektedir. Yargıtay; adli kolluk olmayan kişinin delil toplama yetkisini bulunmadığından bu kişilerin toplayacağı delilleri hukuka aykırı saymaktadır.

4. Gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisi kimdir?

Gizli soruşturma yapan adli kolluk görevlisi; CMK m. 139 kapsamında hakim kararıyla görevlendirilen gizli soruşturmacı değildir. CMK m. 160 ve devamı uyarınca Cumhuriyet savcısının yazılı veya sözlü emriyle ve genel delil toplama yetkileri çerçevesinde kimliğini gizleyerek görev yapan polis veya jandarma personelidir. Her iki figür için de kışkırtıcı ajan yasağı geçerlidir; farklılık yalnızca görevlendirme usulü ve kapsamındadır.

5. Gizli soruşturmacıyı kim görevlendirir?

CMK m. 139/1 uyarınca gizli soruşturmacı görevlendirme kararı kural olarak sulh ceza hakimliği tarafından verilir. Cumhuriyet savcısı tek başına bu kararı veremez. Savcı; koşulların varlığı halinde hakime talepte bulunur. Yalnızca “gecikmesinde sakınca bulunan hallerde” Cumhuriyet savcısı da karar verebilir; bu kararın en kısa sürede hakime onaylatılması gerekir. Savcı talimatı olmaksızın kolluk tarafından yürütülen gizli soruşturma ise hukuka aykırıdır.

6. Gizli soruşturmacının süresi ne kadardır?

CMK m. 139’da gizli soruşturmacı tedbirinin uygulanacağı azami süre belirlenmemiştir. Hakim kararında süre tayini zorunlu değildir. Ancak orantılılık, geçicilik ve dürüst işlem ilkeleri çerçevesinde tedbirin makul bir süre için uygulanması esastır. Delillerin yeterince elde edildiği noktada tedbirin devamı hukuka aykırı hale gelir. Yargıtay; orantılılık ilkesini ihlal eden uzun süreli uygulamaları sorgulamaktadır.

7. Gizli soruşturmacı suça teşvik edebilir mi?

Hayır; bu mutlak bir yasaktır. Gizli soruşturmacı; şüphelide önceden bulunmayan suç işleme kastını yaratan, kişiyi suça azmettiren veya teşvik eden hiçbir fiil icra edemez. Bunu yapması halinde elde edilen deliller Anayasa m. 38/6 ve CMK m. 206/2-a uyarınca hukuka aykırı delil sayılır ve hükme esas alınamaz. Yargıtay; kışkırtıcı ajan davranışıyla elde edilen delillere dayanan mahkumiyet kararlarını tutarlı biçimde bozmaktadır.

8. Gizli soruşturmacı yönetmeliği nedir?

CMK m. 139’nun uygulama usulü; “Elektronik ve Teknik Usullerle Yapılan Soruşturmalarda Uyulacak Esaslara İlişkin Yönetmelik” (E.Yön.) ile düzenlenmiştir. Yönetmelik; görevlendirme talep ve kararında yer alması gereken bilgiler (E.Yön. m. 23-24), gizlilik tedbirleri, raporlama usulü (E.Yön. m. 28), elde edilen verilerin muhafazası ve imhası ile soruşturma süresince ve sonrasında gizliliğin sağlanmasına ilişkin ayrıntılı kuralları içermektedir.

Yazarlar Hakkında

Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.

Av. Turgut Ekrem

Av. Turgut Ekrem

Kurucu Ortak – Ceza Hukuku

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Marmara Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ceza Hukuku ve AYM/AİHM bireysel başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Av. Mehmet Salih Ayyıldız

Av. Mehmet Salih Ayyıldız

Kurucu Ortak – Ticaret ve Genel Hukuk

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ticaret Hukuku ve Gayrimenkul Hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Gizli Soruşturmacı Delillerine Dayanan Davada Savunma

Gizli soruşturmacı veya gizli soruşturma yapan kolluk tarafından elde edilen delillere dayanan bir kovuşturmayla karşı karşıyaysanız; hukuka aykırı delil savunması ve kışkırtıcı ajan itirazı için deneyimli İstanbul ceza avukatı ekibimizle iletişime geçin.

AEK Hukuk – Ceza Avukatı

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ankara Avukat Ankara Çekişmeli Boşanma Avukatı Kült Avukatlık Sakarya Avukat Uzman Mütalaası İstanbul Avukat Ankara Boşanma Avukatı İzmir Ceza Avukatı Kripto Para Avukatı