Haczedilemeyen Mallar – İİK m.82-83 Tam Rehber 2026
2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu (İİK) madde 82 ve ilgili mevzuata göre, borçlunun ve ailesinin barınma, temel geçim standartlarını, bakım haklarını ve temel geçim kaynaklarını korumak amacıyla belirli mal, hak ve gelirlerin haczedilmesi yasaklanmıştır. Tamamen haczedilemeyenler: zorunlu ev eşyaları, haline münasip tek konut, meslek araçları, emekli maaşı, öğrenci bursları ve bedensel zarar tazminatları. Kısmen haczedilenler: maaşın yalnızca 1/4’ü haczedilebilir, kalan 3/4’ü korunur. İİK m.78 haciz talep süresini; m.85 haciz işlem usulünü; m.39 ilamlı icraya ilişkin süreleri düzenlemektedir.
- İİK m.82 ve m.83 – Tam Kanun Metinleri
- İİK m. 78 – Haciz Talebi ve Süresi
- İİK m. 85 – Haciz İşleminin Usulü
- İİK m. 39 – İlamlı İcrada Zamanaşımı
- Haczedilemezlik İlkesi – Genel Çerçeve
- Mutlak Haczedilemezlik – İİK m.82 Tam Liste ve Açıklamaları
- Haline Münasip Ev – Detaylı Analiz
- Meslek Araçları ve Tarım/Hayvancılık Malları
- Emekli Maaşı ve Bireysel Emeklilik (BES) Haczedilebilir mi?
- Kısmen Haczedilebilen Mallar – İİK m.83
- Maaş Haczi – 1/4 Kuralı Detaylı
- Özel Kanunlarla Haczedilemeyen Mallar
- Eşya Bedelinden Doğma Kuralı – Kritik İstisna
- Haczedilmezlik Şikayeti – 7 Günlük Süre ve Dilekçe Örneği
- Yargıtay Kararları
- Özet Tablo
- Sıkça Sorulan Sorular
İİK m.82 ve m.83 – Tam Kanun Metinleri
İİK m. 78 – Haciz Talebi ve Süresi
İİK m.78, haciz işleminin zamanlamasını düzenlemektedir. Alacaklı, ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren 1 yıl içinde haciz talebinde bulunmak zorundadır. Bu süre geçirilirse takip durur ancak alacaklı yenileme talep ederek süreci yeniden başlatabilir. Yenileme talebinden önce yapılmış hacizler ise hükümden düşer.
İİK m. 85 – Haciz İşleminin Usulü
İİK m.85, haciz işleminin nasıl yapılacağını düzenlemektedir. İcra memurunun temel görevleri: Borçlunun mallarını tespit etmek, kıymet takdir etmek, orantılılık ilkesine uymak ve mal beyanını almaktır. Bu madde, borçludan fazla haciz yapılmasının önlenmesini de güvence altına alır.
İİK m. 39 – İlamlı İcrada Zamanaşımı
İİK m.39; ilamlı icra takibinin zamanla kaybolmaması için belirlenen sınırı göstermektedir. Kesinleşmiş bir mahkeme ilamına dayanan alacaklı; ilamın kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde icra takibi başlatmak zorundadır, aksi hâlde alacağını ilamlı icra yoluyla tahsil edemez.
Haczedilemezlik İlkesi – Genel Çerçeve
Haciz; kesinleşmiş bir icra takibi sonucunda alacaklının borcunu tahsil etmek için borçluya ait mal ve haklara devlet zoruyla el konulması işlemidir. Ancak hukuk devleti ilkesi, bu sürecin sınırsız biçimde uygulanmasına izin vermez.
Haczedilemezlik ilkesinin temelinde iki anayasal güvence yatmaktadır: Borçlunun ve ailesinin insanca yaşam hakkı (Anayasa m. 17) ile çalışma hakkı (Anayasa m. 49). Bu güvenceler; alacaklının alacağına kavuşması hakkıyla denge kurularak İİK m.82 ve m.83’te somutlaştırılmıştır.
| Haczedilemezlik Türü | Kapsam | Yasal Dayanak |
|---|---|---|
| Mutlak haczedilemezlik | Hiçbir koşulda haczedilemez | İİK m.82 |
| Kısmi haczedilemezlik | Belirli oranı aşan kısım haczedilebilir | İİK m.83 |
| Özel kanun haczedilemezliği | Özel kanun hükümleriyle korunan | 5510 m.93, 4632 m.17 vb. |
| Geçici haczedilemezlik | Belirli koşullar gerçekleşene kadar | İİK m.82/son |
Haczedilmezlik şikayeti veya icra hukuku konularında İstanbul avukat ekibimizle iletişime geçin.
Mutlak Haczedilemezlik – İİK m.82 Tam Liste ve Açıklamaları
Mutlak Haczedilemezlik – İİK m.82 Tam Liste ve Açıklamaları
| İİK Maddesi | Haczedilemeyen Mal / Hak | Kapsam ve Sınır |
|---|---|---|
| m.82/1 | Devlet malları ve özel kanunla korunan mallar | Kamu hizmetine özgülenmiş devlet malları; özel kanunlarda açıkça belirtilen mallar |
| m.82/2-3 | Lüzumlu ev eşyaları | Yatak, mutfak eşyası, buzdolabı, çamaşır makinesi, fırın, TV, aile için zorunlu bilgisayar; lüks sayılmayan |
| m.82/4 | Meslek ve sanat araçları | Avukatın kitapları, terzinin makinesi, doktorun aletleri; geçimi sağlayan meslekte kullanılan araçlar |
| m.82/4 (devam) | Çiftçinin tarım araçları ve hayvanları | Tohumlar, tarım aletleri, üç koyun veya keçi ve bir inek ile yıllık yem; geçimi tamamen hayvancılıkla sağlayanlar |
| m.82/7 | 2 aylık yiyecek ve yakacak | Borçlu ve ailesinin iki aylık temel gıda ve ısınma ihtiyacı |
| m.82/11 | Bedensel zarar tazminatları | Sakatlık, yaralanma veya ölüm nedeniyle sigorta veya SGK’dan ödenen tazminatlar; toptan veya irat şeklinde |
| m.82/12 | Haline münasip tek konut | Borçlunun sosyal ve ekonomik durumuna uygun, barınma ihtiyacını karşılayan tek ev |
| m.82/13 | Öğrenci bursları | KYK bursu dahil öğrenciye eğitim ve geçim amacıyla verilen karşılıksız ödemeler |
| m.82 – Yardım ödemeleri | Yardım amaçlı ödemeler | Yardımlaşma sandıkları veya dernekler tarafından hastalık, ölüm ve muhtaçlık durumunda yapılan yardımlar |
| 5510 m.93 | Emekli maaşı ve SGK aylıkları | Borçlu rıza göstermeden haczedilemez; nafaka ve kamu alacakları istisnasıyla |
| 4632 m.17 | BES birikimi (sistemde kaldığı sürece) | Katılımcı sistemden erken çıkış yapmazsa birikim haczedilemez |
Haline Münasip Ev – Detaylı Analiz
İİK m.82/12 kapsamındaki “haline münasip ev” hükmü, uygulamada en çok tartışma yaratan ve Yargıtay’ın kapsamlı içtihatlar geliştirdiği konudur.
Haline Münasip Ev Nedir?
Borçlunun sosyal ve ekonomik durumuna, mesleğine, aile büyüklüğüne ve yaşam tarzına uygun; temel barınma ihtiyacını karşılayan evi ifade eder. Lüks bir konut; “haline münasip” sayılmayabilir.
| Durum | Sonuç |
|---|---|
| Borçlunun tek konutu var ve gelir düzeyiyle uyumlu | Haczedilemez |
| Borçlunun birden fazla konutu var | Fazla konutlar haczedilebilir; birine münasip ev koruması |
| Tek konut var ama gelir düzeyine göre lüks | Haciz mümkün; satış bedelinden münasip ev bedeli borçluya bırakılır |
| Konut kiracılara kiraya verilmiş; borçlu kirada oturuyor | Yargıtay; borçlu kendi konutunda oturmuyorsa haczedilmezlik koruması uygulanmaz görüşündedir |
Bedel Yerine Terk İlkesi: Haline münasip evin haciz ve satışı halinde satış bedelinin borçluya haline münasip başka bir konut alacak kadar olan kısmı bırakılır. Bu prensip borçlunun mülkünü kaybetmesini önlemek yerine barınma hakkını korumayı esas alır.
Meslek Araçları ve Tarım/Hayvancılık Malları
İİK m.82/4 kapsamında borçlunun geçimini sağladığı meslekte kullandığı araçlar ve hayvancılıkla geçimini temin eden borçlunun tarım varlıkları haczedilememektedir.
Meslek Araçları – Örnekler
- Avukatın mesleki kitapları, bilgisayarı, büro malzemeleri
- Terzinin dikiş makinesi, kesim masası
- Doktorun muayenehane tıbbi cihazları
- Fırıncının fırını (geçim aracı niteliyorsa)
- Nakliyecinin tek aracı (mesleği için zorunluysa)
- Fotoğrafçının temel ekipmanları
Yargıtay’ın Sınır Çizgisi: Ara,; borçlunun geçimini sağladığı işte kullanılıyor ve ekonomik değeri faaliyetle orantılıysa haczedilemez. Ancak borçlunun birden fazla aynı türde aracı varsa yalnızca geçimini sağlayanı korunur, fazlası haczedilebilir.
Emekli Maaşı ve Bireysel Emeklilik (BES) Haczedilebilir mi?
Emekli Maaşı (SGK Aylığı)
5510 sayılı SSGSSK m.93 uyarınca SGK tarafından bağlanan yaşlılık, malullük ve ölüm aylıkları kural olarak haczedilemez. İki istisna geçerlidir:
- Borçlunun yazılı rızası: Borçlu; açık, yazılı ve özgür iradesiyle maaşından kesinti yapılmasına rıza gösterirse haciz geçerlidir. Ancak icra baskısı altında verilen rıza, Yargıtay tarafından geçersiz sayılmaktadır
- Nafaka borçları: Nafaka alacakları, emekli maaşına da haciz imkânı tanır
- Kamu alacakları: 6183 sayılı AATUHK kapsamında vergi ve SGK borçları için emekli maaşı kısmen haczedilebilir
Bireysel Emeklilik (BES)
4632 sayılı Bireysel Emeklilik Tasarruf ve Yatırım Sistemi Kanunu m.17 uyarınca, katılımcının sistemdeki birikimi haczedilemez. Ancak iki önemli istisna vardır:
- Katılımcı sistemden erken çıkış yapıp parayı bankaya çekerse; bu para artık tasarruf niteliği kazanır ve haczedilebilir
- Devlet katkısı payı, emeklilik öncesinde ayrışmış ve nakde çevrilmişse haczedilebilir
Kısmen Haczedilebilen Mallar – İİK m.83
İİK m.83 kapsamındaki gelirler tamamen değil kısmen haczedilebilmektedir. Bu düzenleme borçlunun geçimini sağlarken alacaklının hakkını da korumayı hedefler.
| Gelir Türü | Haczedilebilir Oran | Korunan Oran | İstisna |
|---|---|---|---|
| Maaş, ücret ve ödenek | En fazla 1/4 | En az 3/4 | Nafaka borçlarında tamamı haczedilebilir |
| İntifa hakkı hasılatı | Hakkaniyete uygun oran (genellikle 1/4) | Geri kalan | Mahkeme takdiri |
| İlama dayanmayan nafaka alacağı | Kısmen | Geri kalan | İlama dayalı nafaka haczedilemez |
| Emekli sandığı ve sigortadan alınan gelir | Rızayla 1/4 | 3/4 | Rıza yoksa tamamı korunur |
Maaş Haczi – 1/4 Kuralı Detaylı
Maaş haczi uygulamada en sık karşılaşılan ve en çok sorun yaratılan konudur. İİK m.83’ün getirdiği 1/4 kuralı şu şekilde işlemektedir:
- Temel kural: Borçlunun maaşının en fazla 1/4’ü haczedilebilir; kalan 3/4 kesinlikle korunur
- Birden fazla haciz varsa: Hacizler sıraya girer; toplam haciz miktarı hiçbir zaman 1/4’ü aşamaz
- Nafaka borçları istisnası: Nafaka alacakları için maaşın tamamı haczedilebilir
- Matrah: Net maaş değil; elde edilen toplam brüt ücret üzerinden hesaplanır
Pratik Örnek: Net maaşı 25.000 TL olan bir borçlunun maaşının haczedilebilecek maksimum kısmı 6.250 TL’dir (25.000 x 1/4). Borçlu birden fazla icra takibine muhatapsa bu 6.250 TL alacaklılar arasında paylaştırılır. Her birine ayrı ayrı 1/4 uygulanamaz.
Özel Kanunlarla Haczedilemeyen Mallar
| Mal / Hak | Dayanak Kanun | Kapsam |
|---|---|---|
| SGK emekli maaşı ve aylıklar | 5510 sayılı Kanun m.93 | Borçlu rızası olmadan haczedilemez; nafaka ve kamu alacakları istisnalıdır |
| BES birikimi | 4632 sayılı Kanun m.17 | Sistemde kaldığı sürece haczedilemez; çekilirse haczedilebilir |
| Belediye ve köy malları | 5393 m.15 son fıkra | Belediyelerin kamu hizmetine özgülediği malları haczedilemez |
| Kamu kuruluşlarının hizmet araçları | İİK m.82/1 | Devlet dairelerinin kamu hizmetinde kullandığı mal ve araçlar |
| İşsizlik sigortası ödemeleri | 4447 sayılı Kanun | İşsizlik ödeneğinin zorunlu geçim için gerekli kısmı haczedilemez |
| Yardım amaçlı ödemeler | İİK m.82/son | Yardımlaşma sandığı veya dernek ödemeleri; hastalık, ölüm, muhtaçlık yardımları |
Eşya Bedelinden Doğma Kuralı – Kritik İstisna
Bu kural, haczedilemezlik ilkesinin en kritik ve en az bilinen sınırını oluşturmaktadır. Hem borçluların hem de alacaklıların dikkat etmesi gereken bir istisnadır.
Eşya bedelinden doğma kuralı şu şekilde işlemektedir: Eğer borç, doğrudan o malın satın alma bedelinden kaynaklanıyorsa o mal “haczedilemez” savunmasına konu edilemez.
Somut Örnek: Bir borçlu taksitle buzdolabı almış ve taksitlerini ödememiş olsun. Bu durumda buzdolabı, İİK m.82 kapsamında “zorunlu ev eşyası” olarak haczedilemez sayılmaz. Zira borç bizzat bu buzdolabının satın alınmasından doğmuştur. Benzer şekilde taksitle alınan bir araca ilişkin borç nedeniyle o araç haczedilebilir. Ancak borç başka bir yerden kaynaklanıyorsa zorunlu ev eşyasına haciz konamaz.
Haczedilmezlik Şikayeti – 7 Günlük Süre ve Dilekçe Örneği
Haczedilmezlik şikayeti İİK m.16 uyarınca icra memurunun kanuna aykırı biçimde haczedilemeyen mala el koyması halinde borçlunun başvurabileceği hukuki yoldur.
Şikayet Süresi
- Genel kural: Borçlunun haciz işleminden haberdar olduğu tarihten itibaren 7 gün içinde şikayet yapılmalıdır
- Kamu düzenine aykırı hallerde: Emekli maaşına rızasız haciz, haline münasip evin haczi, zorunlu ev eşyalarının haczi gibi durumlarda 7 günlük süre uygulanmaz, her zaman şikayet yoluna başvurulabilir
- Yetkili merci: Haciz işlemini yapan icra dairesinin bağlı olduğu İcra Mahkemesi
[İLGİLİ] İCRA MAHKEMESİ’NE
Şikayetçi (Borçlu): Ad Soyad, T.C. Kimlik No: …, Adres: …
Şikayet Olunan: … İcra Müdürlüğü
İcra Takip No: …
Konu: Haczedilemeyen [mal türü]’nın Haczedilmesine İlişkin Şikayet
AÇIKLAMALAR:
1. … İcra Müdürlüğü’nün … Esas No’lu dosyasında tarafıma tebliğ edilen haciz bildirimi/haciz tutanağıyla …[tarih]… tarihinde [haczedilen eşyanın adı] haczedilmiştir.
2. Haczedilen [eşya], 2004 sayılı İcra ve İflas Kanunu’nun 82/[ilgili bent] maddesi uyarınca haczedilemeyen mal kapsamındadır. Zira söz konusu [eşya], [borçlu ve ailesinin temel geçimi için zorunlu / haline münasip tek konut / meslek aracı / emekli maaşı vb.] niteliğindedir. [Belge ekleyiniz]
3. Bu nedenle söz konusu haciz işlemi; İİK m.82/[bent] hükmüne aykırıdır ve iptali gerekmektedir.
TALEP: Haczedilemeyen mala konulan haczin iptaline, haczedilen malın tarafıma iadesine karar verilmesini saygıyla arz ederim.
Ekler: Haciz tutanağı, [varsa emekli maaş belgesi / tapu senedi / meslek belgesi vb.]
Tarih: / İmza:
Yargıtay Kararları
Özet Tablo
| Konu | Özet |
|---|---|
| Mutlak haczedilmezlik | İİK m.82 – Hiçbir koşulda haczedilemez |
| Kısmi haczedilmezlik | İİK m.83 – Maaşın 1/4’ü haczedilebilir; 3/4 korunur |
| Haline münasip ev | İİK m.82/12 – Tek konut; borçlu bizzat oturuyorsa |
| Meslek araçları | İİK m.82/4 – Geçimi sağlayan meslek için zorunlu araçlar |
| 2 aylık yiyecek/yakacak | İİK m.82/7 – Borçlu ve ailesi için |
| Emekli maaşı | 5510 m.93 – Rıza olmadan haczedilemez; nafaka ve kamu alacakları istisnalı |
| BES birikimi | 4632 m.17 – Sistemde kaldığı sürece haczedilemez |
| Öğrenci bursları | İİK m.82/13 – KYK dahil tüm burslar |
| Birden fazla aynı eşya | Yalnızca biri korunur; fazlası haczedilebilir |
| Eşya bedelinden doğma | Borç o malın satın alımından kaynaklanıyorsa haczedilmezlik koruması yoktur |
| Maaş haczi (birden fazla alacaklı) | Toplam oran 1/4’ü aşamaz; alacaklılar paylaşır |
| Haczedilmezlik şikayeti süresi | 7 gün – Kamu düzenine aykırı hallerde süresiz |
| Yetkili merci | Haciz yapan icra dairesi yargı çevresi İcra Mahkemesi |
| İİK m.78 | Haciz talebi; ödeme emrinin tebliğinden 1 yıl içinde yapılmalı |
| İİK m.85 | Haciz usulü; icra memuru orantılı haciz yapar; değer takdir eder |
| İİK m.39 | İlamlı icra; ilamın kesinleşmesinden 10 yıl içinde başlatılmalı |
| Resmi kaynak | 2004 Sayılı İİK – mevzuat.gov.tr |
Sıkça Sorulan Sorular
İİK m.82 uyarınca tamamen haczedilemeyen mallar şunlardır: Devlet malları ve özel kanunlarla korunan mallar, borçlu ve ailesinin zorunlu ev eşyaları (yatak, mutfak eşyası, çamaşır makinesi vb.), geçimi sağlayan meslek araçları, çiftçinin tarım araçları ve hayvanları, borçlu ve ailesinin 2 aylık yiyecek ve yakacağı, haline münasip tek konut, bedensel zarar tazminatları, öğrenci bursları, yardım amaçlı ödemeler. Emekli maaşı (5510 m.93) ve BES birikimi (4632 m.17) de kanunen haczedilemez.
İİK m.78, haciz talebinin süresini düzenler. Ödeme emrinin borçluya tebliğinden itibaren alacaklının 1 yıl içinde haciz talebinde bulunması zorunludur. Bu süre geçirilirse takip durur, alacaklı yenileme talebiyle süreci yeniden başlatabilir. Yenileme öncesinde konulmuş hacizler ise hükümden düşer.
İİK m.39; ilamlı icraya ilişkin zamanaşımını düzenler. Kesinleşmiş bir mahkeme ilamına dayanan alacaklı; ilamın kesinleşmesinden itibaren 10 yıl içinde icra takibi başlatmak zorundadır. 10 yıllık süre geçirilirse alacaklı, ilamlı icra takibi başlatamaz, yeni bir dava açması gerekir.
İİK m.85, haciz işleminin usulünü düzenler. İcra memuru, borçlunun alacağı karşılayacak kadar malını haczeder ve değerini takdir eder. Orantılılık ilkesi gereğince, borçlunun borcunu karşılayacak miktardan fazla mala haciz konamaz. Borçlunun mal beyanı alınır, mallar yoksa alacakları ve diğer hakları haczedilebilir.
İİK m.83 uyarınca maaşın en fazla 1/4’ü haczedilebilir, kalan 3/4’ü kesinlikle korunur. Birden fazla alacaklı varsa bu 1/4 oran aralarında paylaştırılır, toplam oran 1/4’ü aşamaz. Nafaka borçları istisnasıyla nafaka alacaklısı maaşın daha yüksek bir kısmına uygulayabilir.
İİK m.82/12 uyarınca, borçlunun haline münasip evi haczedilemez. Ancak borçlu konutunu kiraya verip başka yerde kiracı olarak oturuyorsa, bu koruma uygulanmaz. Borçlunun birden fazla evi varsa yalnızca birine koruma tanınır, diğerleri haczedilebilir. Lüks konut haczedilip satılabilir ancak satış bedelinden münasip yeni bir konut bedeli borçluya bırakılır.
Kural olarak haczedilemez. 5510 m.93 uyarınca borçlu yazılı rıza göstermeden emekli maaşına haciz konamaz. Ancak üç istisna geçerlidir: Borçlunun açık yazılı rızası, nafaka borçları ve kamu alacakları (vergi, SGK primleri). Borçlunun icra baskısı altında verdiği rıza ise Yargıtay tarafından geçersiz sayılmaktadır.
İİK m.16 uyarınca borçlunun haciz işleminden haberdar olduğu tarihten itibaren 7 gün içinde yapılmalıdır. Emekli maaşı, haline münasip ev ve zorunlu ev eşyaları gibi kamu düzenine ilişkin hallerde 7 günlük süre uygulanmaz; her zaman şikayet yoluna başvurulabilir. Yetkili merci, haciz işlemini yapan icra dairesinin bağlı olduğu İcra Mahkemesi’dir.
Yazarlar Hakkında
Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.
Av. Turgut Ekrem
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). İcra hukuku, ceza hukuku ve AYM başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Av. Mehmet Salih Ayyıldız
İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Ticaret ve gayrimenkul hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.
Haczedilmezlik Şikayeti ve İcra Hukuku Konularında Yanınızdayız
Haczedilmez malınıza konulan hacze itiraz, maaş haczi iptali veya icra hukuku konularında deneyimli İstanbul avukat ekibimizle iletişime geçin.