Ceza Hukuku
TCK 77 İnsanlığa Karşı Suçlar ve Örgütlü İşlenmesi

İnsanlığa karşı suçlar (TCK 77); siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine yönelik, bir plan dahilinde sistematik olarak işlenen ağır insan hakları ihlalleridir. Kasten öldürme fiili için ağırlaştırılmış müebbet hapis; diğer fiiller için ise 8 yıldan az olmamak üzere hapis cezası öngörülmüştür. Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez. Örgütlü biçimde işlenmesi halinde (TCK 78) kurucu ve yöneticiler 10-15 yıl, üyeler 5-10 yıl hapis cezasıyla karşılaşır.

Kanun Metni – TCK Madde 77 ve 78

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Uluslararası Suçlar

İnsanlığa Karşı Suçlar – Madde 77
TCK 77/1 – Suçu Oluşturan Fiiller(1) Aşağıdaki fiillerin, siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle toplumun bir kesimine karşı bir plan doğrultusunda sistemli olarak işlenmesi, insanlığa karşı suç oluşturur: a) Kasten öldürme. b) Kasten yaralama. c) İşkence, eziyet veya köleleştirme. d) Kişi hürriyetinden yoksun kılma. e) Bilimsel deneylere tabi kılma. f) Cinsel saldırıda bulunma, çocukların cinsel istismarı. g) Zorla hamile bırakma. h) Zorla fuhuşa sevketme.

TCK 77/2 – Ceza(2) Birinci fıkranın (a) bendindeki fiilin işlenmesi halinde, fail hakkında ağırlaştırılmış müebbet hapis cezasına; diğer bentlerde tanımlanan fiillerin işlenmesi halinde ise, sekiz yıldan az olmamak üzere hapis cezasına hükmolunur. Ancak, birinci fıkranın (a) ve (b) bentleri kapsamında işlenen kasten öldürme ve kasten yaralama suçları açısından, belirlenen mağdur sayısınca gerçek içtima hükümleri uygulanır.

TCK 77/3 – Tüzel Kişiler(3) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine hükmolunur.

TCK 77/4 – Zamanaşımı İşlemez(4) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.

5237 Sayılı Türk Ceza Kanunu – Uluslararası Suçlar

Örgüt – Madde 78
TCK 78/1 – Örgüt Kurma, Yönetme ve Üyelik(1) Yukarıdaki maddelerde yazılı suçları işlemek maksadıyla örgüt kuran veya yöneten kişi, on yıldan onbeş yıla kadar hapis cezası ile cezalandırılır. Bu örgütlere üye olanlara beş yıldan on yıla kadar hapis cezası verilir.

TCK 78/2 – Tüzel Kişiler(2) Bu suçlardan dolayı tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirine hükmolunur.

TCK 78/3 – Zamanaşımı İşlemez(3) Bu suçlardan dolayı zamanaşımı işlemez.

İnsanlığa Karşı Suçlar Nedir?

İnsanlığa Karşı Suçlar Nedir?

İnsanlığa Karşı Suçlar Nedir? (TCK 77)

İnsanlığa karşı suçlar; siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle bir plan dahilinde, toplumun bir kesimine karşı sistematik biçimde işlenen ağır insan hakları ihlalleridir. Bu suçlar tek bir fiilin ötesine geçen, devlet aygıtı ya da organize bir yapının desteğiyle gerçekleşen insanlığın ortak vicdanına yönelik saldırıları kapsamaktadır.

TCK m. 77, “Uluslararası Suçlar” başlığı altında yer almakta olup korunan değer bireysel hak ve özgürlüklerin ötesinde insanlığın ortak onurudur. Bu nedenle suç re’sen soruşturulur, zamanaşımı işlemez ve evrensel yargı yetkisi ilkesine tabidir.

Suçun Zorunlu Unsurları

TCK m. 77/1 kapsamında insanlığa karşı suçun oluşabilmesi için şu üç koşulun birlikte gerçekleşmesi zorunludur:

  • Belirli Saikler: Fiillerin siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerle işlenmesi. Failin bu saikle harekete geçmesi zorunludur; ekonomik çıkar veya kişisel husumeti gizlemek için bu saikler öne sürülmesi yeterli değildir.
  • Plan Varlığı: Fiillerin bir plan doğrultusunda işlenmesi. Kendiliğinden ortaya çıkan, plansız şiddet eylemleri tek başına bu suçu oluşturmaz. Planın resmi bir belgeye bağlı olması gerekmez; sistematik uygulama planın varlığına karine oluşturabilir.
  • Sistematik İşleniş: Fiillerin toplumun bir kesimine karşı sistematik olarak uygulanması. Münferit ya da rastgele eylemler bu kapsamda değerlendirilemez.

Tek Fiil Yeterli Değildir: Münferit bir kasten öldürme ya da tek bir işkence eylemi, plan ve sistematiklik unsurları taşımadıkça insanlığa karşı suç oluşturmaz. Bu unsurların ispatı, uluslararası ve iç hukuk yargılamalarında davanın kaderini belirleyen kritik aşamayı oluşturmaktadır.

Sistematik ve Yaygın Saldırı Kavramı

TCK m. 77 “sistematik olarak” ifadesini kullanırken UCM Roma Statüsü m. 7 “yaygın veya sistematik saldırı” biçiminde daha geniş bir formülasyona yer vermektedir. Bu fark dikkat çekicidir:

Kavram Anlamı Örnek
Sistematik Saldırı Organize, planlı ve koordineli biçimde işlenen eylemler; rastlantısallıktan uzak düzenli örüntü Belirli bir etnik gruba ait köylerin sistematik biçimde yakılması
Yaygın Saldırı (UCM) Büyük çaplı, geniş bir coğrafyayı veya çok sayıda mağduru kapsayan eylemler; ölçek ve etki büyüklüğü Yüz binlerce kişiyi etkileyen zorla sürgün operasyonu

TCK 77 ile UCM Farkı: TCK m. 77 yalnızca sistematik işlenişi şart koşarken UCM Statüsü m. 7 sistematik veya yaygın iki alternatif koşuldan birinin varlığını yeterli saymaktadır. Bu nedenle UCM Statüsü kapsamında suç oluşturacak bazı eylemler, sistematiklik ispatlanamadığında TCK m. 77 kapsamında değerlendirilemeyebilir.

Sekiz Fiil – TCK 77/1 (a-h Bentleri)

Bent Fiil Kapsam ve Örnekler
a Kasten öldürme Sistematik infazlar, ölüm mangaları, zehirli gaz kullanımı. Bu bendin ağırlaştırılmış müebbet cezası gerektirmesi, insan yaşamına verilen üstün değeri yansıtır.
b Kasten yaralama Sistematik fiziksel işkence, sakatlama, kalıcı bedensel hasar bırakma. (a) ve (b) bentlerinde gerçek içtima uygulanır.
c İşkence, eziyet veya köleleştirme Sorgu amaçlı ya da cezalandırma biçiminde sistematik işkence; zorla çalıştırma, köle emeği, insan ticareti bağlamında köleleştirme.
d Kişi hürriyetinden yoksun kılma Zorla kaybetme, yasadışı gözaltı, hukuki dayanaktan yoksun uzun süreli tutma. UCM Statüsü’nde ayrıca düzenlenen zorla kaybetme bu bendin kapsamına girebilir.
e Bilimsel deneylere tabi kılma Rıza alınmaksızın insanlar üzerinde tıbbi, kimyasal veya biyolojik deney yapılması. II. Dünya Savaşı’ndaki Nazi deneyleri bu suç tipinin tarihsel arka planını oluşturmaktadır.
f Cinsel saldırı, çocukların cinsel istismarı Savaş ortamı veya sistematik baskı politikasının parçası olarak uygulanan toplu cinsel şiddet, cinsel kölelik ve çocukların cinsel istismarı.
g Zorla hamile bırakma Belirli bir grubun etnik veya demografik yapısını değiştirmek amacıyla kadınların zorla hamile bırakılması. Bu fiil çoğunlukla etnik temizlik politikalarıyla bağlantılıdır.
h Zorla fuhuşa sevketme Mağdurları sistematik biçimde fuhuşa zorlamak; savaş ortamlarında “seks köleliği” olarak da bilinen bu uygulama bu bent kapsamındadır.

TCK 77 Ceza Tablosu

Fiil Madde Ceza
Kasten öldürme (a bendi) TCK 77/2 Ağırlaştırılmış müebbet hapis + gerçek içtima
Kasten yaralama (b bendi) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis + gerçek içtima
İşkence, eziyet, köleleştirme (c) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Kişi hürriyetinden yoksun kılma (d) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Bilimsel deneylere tabi kılma (e) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Cinsel saldırı, cinsel istismar (f) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Zorla hamile bırakma (g) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Zorla fuhuşa sevketme (h) TCK 77/2 8 yıldan az olmamak üzere hapis

Gerçek İçtima – Mağdur Sayısınca Ceza

TCK m. 77/2’nin özel düzenlemesi uyarınca kasten öldürme (a) ve kasten yaralama (b) bentleri kapsamında işlenen suçlar için belirlenen mağdur sayısınca gerçek içtima hükümleri uygulanır. Bu; söz konusu suçlar bakımından zincirleme suç indiriminin uygulanamayacağı ve her mağdur için ayrı ceza verileceği anlamına gelmektedir.

Pratik Sonuç: 500 kişinin sistematik biçimde öldürüldüğü bir insanlığa karşı suç davasında fail; hem TCK 77 kapsamında ağırlaştırılmış müebbet hapis hem de 500 ayrı kasten öldürme suçundan ceza alabilir. Bu düzenleme, suçun ağırlığını ve faillere yüklenen cezai sorumluluğun boyutunu somut biçimde ortaya koymaktadır.

Zamanaşımı İşlemez Kuralı (TCK 77/4)

TCK m. 77/4 uyarınca insanlığa karşı suçlardan dolayı dava zamanaşımı işlemez. Bu kural; suçun ne zaman işlendiğinden bağımsız olarak failin sonsuza dek cezai sorumlulukla karşılaşabileceği anlamına gelmektedir.

Yargıtay bu kuralın hem dava zamanaşımını hem de ceza zamanaşımını kapsadığını belirlemiştir. Söz konusu düzenleme; onlarca yıl önce işlenen insanlığa karşı suçların failleri hakkında yargılama yapılmasına olanak tanıyarak adaletin gecikmesini değil, kalıcı sorumluluğu esas almaktadır.

Tüzel Kişiler Hakkında Güvenlik Tedbiri (TCK 77/3)

TCK m. 77/3 uyarınca insanlığa karşı suçların işlenmesi dolayısıyla tüzel kişiler hakkında da güvenlik tedbirlerine hükmolunabilir. Bu hüküm; devlet aygıtı veya organize yapılar aracılığıyla işlenen insanlığa karşı suçlarda kurumsal sorumluluğu da kapsamı içine almaktadır. Uygulanabilecek tedbirler şunlardır:

  • Müsadere – suç kapsamında edinilen varlıkların hazineye aktarılması
  • Faaliyet izninin iptali ya da kısıtlanması
  • Kapatma kararı
TCK 78 - Örgütlü İşlenme

TCK 78 – Örgütlü İşlenme

TCK 78 – Örgütlü İşlenme

TCK m. 78, TCK m. 76 (soykırım) ve TCK m. 77 (insanlığa karşı suçlar) kapsamındaki suçları işlemek amacıyla kurulan örgütlere ilişkin özel bir düzenleme getirmektedir. Bu madde; soykırım ve insanlığa karşı suçların sistematik niteliği gözetilerek genel suç örgütü hükmünden (TCK m. 220) bağımsız olarak düzenlenmiştir.

TCK m. 78 kapsamında örgüt suçunun oluşabilmesi için gerekli unsurlar şunlardır:

  • En az üç kişinin bir araya gelmesi
  • Örgütün amacının soykırım veya insanlığa karşı suç işlemek olması
  • Örgüt yapısının hiyerarşik ve sürekli nitelik taşıması
  • Fiili suç eylemlerinin örgüt bünyesinde ya da onun yönlendirmesiyle işlenmesi

TCK 78 ile TCK 220 Ayrımı: Genel suç örgütü (TCK m. 220) ile insanlığa karşı suç örgütü (TCK m. 78) birbirinden farklı suç tiplerini oluşturmaktadır. TCK m. 78; zamanaşımı işlemez kuralı, tüzel kişi güvenlik tedbiri ve uluslararası hukuk boyutu bakımından önemli farklılıklar içermektedir. Her iki madde aynı eylemde gerçek içtima oluşturabilir.

TCK 78 Ceza Tablosu

Eylem Madde Ceza
Soykırım / insanlığa karşı suç örgütü kurma veya yönetme TCK 78/1 (1. cümle) 10 yıldan 15 yıla kadar hapis
Bu örgütlere üye olma TCK 78/1 (2. cümle) 5 yıldan 10 yıla kadar hapis
Tüzel kişi aracılığıyla örgütlenme TCK 78/2 Güvenlik tedbiri
Zamanaşımı TCK 78/3 İşlemez

İnsanlığa Karşı Suçlar ile Soykırım Suçu Ayrımı

Ölçüt İnsanlığa Karşı Suçlar (TCK 77) Soykırım (TCK 76)
Özel Kast Aranmaz; sistematik saldırı kastı yeterli Grubu tamamen/kısmen yok etmek özel kastı (dolus specialis) zorunlu
Korunan Grup Sivil halk genel olarak; siyasi gruplar dahil Yalnızca milli, etnik, ırki ve dini gruplar
Siyasi Gruplara Uygulanma Uygulanabilir – “siyasal saikler” unsur olarak var Uygulanamaz – siyasi gruplar kapsam dışı
Plan Unsuru Zorunlu – “bir plan doğrultusunda” Zorunlu – “bir planın icrası suretiyle”
Sistematiklik Zorunlu Zorunlu
Ceza (Öldürme Fiili) Ağırlaştırılmış müebbet Ağırlaştırılmış müebbet + gerçek içtima
Zamanaşımı İşlemez (TCK 77/4) İşlemez (TCK 76/4)

Uluslararası suçlar veya ağır ceza davaları konusunda uzman bir İstanbul ceza avukatı ile şimdi danışın.

Hukuki Danışmanlık Al

İnsanlığa Karşı Suçlar ile Savaş Suçları Ayrımı

Ölçüt İnsanlığa Karşı Suçlar (TCK 77) Savaş Suçları (UCM Statüsü m. 8)
Bağlam Barış veya savaş zamanında işlenebilir Yalnızca silahlı çatışma ortamında uygulanır
Mağdur Toplumun bir kesimi – herhangi bir sivil Savaş hukukunca korunan kişiler (savaş esiri, yaralı, sivil)
Uygulanan Hukuk İç hukuk ve UCM Statüsü m. 7 Uluslararası insancıl hukuk, Cenevre Sözleşmeleri
TCK Kapsamı TCK m. 77’de düzenlenmiştir TCK’da ayrıca düzenlenmemiş; UCM kapsamında

Tarihsel Arka Plan: Nürnberg’den UCM’ye

“İnsanlığa karşı suçlar” kavramı, hukuk alanında ilk kez 1945 tarihli Nürnberg Askeri Mahkemesi Tüzüğü’nde şekillenmiştir. II. Dünya Savaşı’nın ardından Nürnberg’de görülen davalar; bu suç tipinin bağımsız hukuki statü kazanmasında ve uluslararası ceza hukukunun temel kavramlarının gelişmesinde dönüm noktası oluşturmuştur.

Bu tarihsel gelişim üç ana aşamada özetlenebilir:

  • 1945 – Nürnberg Tüzüğü: İnsanlığa karşı suçların ilk hukuki tanımı; Nazi liderlerinin yargılanması
  • 1993-94 – ICTY ve ICTR: Eski Yugoslavya ve Ruanda için kurulan geçici mahkemeler; kavramın sivil nüfusa yönelik sistematik saldırıyı kapsadığı netleştirildi
  • 2002 – UCM Roma Statüsü: Kalıcı Uluslararası Ceza Mahkemesi kurularak insanlığa karşı suçlar m. 7’de kapsamlı biçimde düzenlendi

UCM Roma Statüsü Madde 7 – TCK 77 Karşılaştırması

UCM Roma Statüsü m. 7, TCK m. 77’den daha geniş bir suç kataloğu içermektedir. Bu fark; özellikle TCK kapsamında yargılanamayacak bazı eylemlerin UCM önüne gelebileceği durumlarda pratik önem taşımaktadır.

Suç Tipi TCK 77 UCM Statüsü m.7
Kasten öldürme Var (bent a) Var (m.7/1-a)
İşkence Var (bent c) Var (m.7/1-f)
Cinsel şiddet Var (bent f) Var – daha geniş: cinsel kölelik, zorla kısırlaştırma vb. (m.7/1-g)
Zorla hamile bırakma Var (bent g) Var (m.7/1-g)
Köleleştirme Var (bent c) Var (m.7/1-c)
Kişi hürriyetinden yoksun kılma Var (bent d) Var (m.7/1-e)
Zorla kaybetme Yok (doğrudan) Var (m.7/1-i)
Sürgün / zorla nakil Yok (doğrudan) Var (m.7/1-d)
Apartheid Yok Var (m.7/1-j)
Toplu yok etme Yok (ayrıca) Var (m.7/1-b)
Zulüm Yok (doğrudan) Var (m.7/1-h)
Diğer insanlık dışı eylemler Yok Var (m.7/1-k) – torba madde

Zorla Kaybetme ve TCK 77: TCK m. 77’de zorla kaybetme ayrıca sayılmamış olmakla birlikte, bu eylem koşullarına göre “kişi hürriyetinden yoksun kılma” (bent d) kapsamında değerlendirilebilir. Bununla birlikte Türkiye’nin UCM Statüsü’nü onaylamamış olması bu suç bakımından önemli bir boşluk oluşturmaktadır.

Türkiye’nin UCM ile İlişkisi

Türkiye, UCM Roma Statüsü’nü imzalamış olmakla birlikte iç hukuktaki onay prosedürünü henüz tamamlamamıştır. Bu durum, Türkiye açısından pratik sonuçlar doğurmaktadır:

  • Türkiye, Roma Statüsü’ne taraf devlet sıfatını kazanmamış olduğundan UCM Savcılığı Türkiye’deki olaylar için doğrudan soruşturma başlatamaz
  • Bununla birlikte BM Güvenlik Konseyi, Türkiye’deki durumu UCM’ye havale edebilir
  • Türk mahkemeleri, TCK m. 77 kapsamında insanlığa karşı suçları bağımsız olarak yargılama yetkisine sahiptir
  • TCK m. 77 ve Roma Statüsü m. 7 arasındaki kapsam farkı, bazı eylemlerin Türk mahkemelerince yargılanamaması anlamına gelebilir

Evrensel Yargı Yetkisi

İnsanlığa karşı suçlar, evrensel yargı yetkisi ilkesine tabi suçlar arasında kabul görmektedir. Bu; faillerin hangi ülke vatandaşı olduğundan, suçun nerede işlendiğinden bağımsız olarak herhangi bir devletin bu kişileri yargılayabileceği anlamına gelmektedir. Türk mahkemelerinin TCK m. 77 kapsamında yabancı uyruklu kişileri ne ölçüde yargılayabileceği hukuki tartışma konusudur; ancak ilke bakımından TCK m. 13 (yurt dışında işlenen suçlar) ve uluslararası örf adet hukuku bu imkânı desteklemektedir.

Yargıtay ve AYM Kararları

Yargıtay Ceza Genel KuruluSistematiklik – Plan Unsuru İspat Standardı
İnsanlığa Karşı Suçta Plan ve Sistematiklik Kapsamlı Delil Gerektir
Yargıtay CGK, TCK m. 77 kapsamında insanlığa karşı suçun oluşabilmesi için yalnızca ağır şiddet eylemlerinin varlığının yeterli olmadığını; faillerin belirli bir plan doğrultusunda ve sistematik biçimde hareket ettiğinin kapsamlı delillerle ispatlanması gerektiğini belirlemiştir. Bu ispat; örgütsel yapı, devam eden örüntü, belirli grubun seçici hedeflenmesi ve faillerin koordineli hareketi gibi olgusal kriterler bütünlüğünde değerlendirilmelidir.
Sonuç: Münferit şiddet eylemleri insanlığa karşı suç oluşturmaz; plan ve sistematiklik kapsamlı delillerle ispatlanmalıdır.
Yargıtay Ceza Genel KuruluGerçek İçtima – Her Mağdur İçin Ayrı Ceza
TCK 77 Kapsamındaki Kasten Öldürme – Her Mağdur İçin Bağımsız Ceza
TCK m. 77/2’nin özel gerçek içtima düzenlemesi çerçevesinde; insanlığa karşı suç kapsamındaki kasten öldürme ve kasten yaralama fiillerinin mağdur sayısınca ayrı ayrı cezalandırılması gerektiğini vurgulanmıştır. Zincirleme suç (TCK m. 43) indirimi bu bentler bakımından uygulanamaz; bu düzenleme insanlığa karşı suçun ölçeğini ve ağırlığını tam yansıtmayı amaçlamaktadır.
Sonuç: TCK 77/2 kapsamındaki öldürme ve yaralamada gerçek içtima zorunludur; zincirleme suç indirimi uygulanamaz.
Yargıtay Ceza Genel KuruluZamanaşımı – Kapsam
TCK 77/4 Zamanaşımı Kuralı Hem Dava Hem de Ceza Zamanaşımını Kapsar
TCK m. 77/4’teki zamanaşımı işlemez hükmünün yalnızca dava zamanaşımını değil, ceza zamanaşımını da kapsadığı karara bağlanmıştır. Bu yorum; insanlığa karşı suçtan mahkum edilenlerin cezasının infazının herhangi bir zaman kısıtlaması olmaksızın gerçekleştirilebileceğini de güvence altına almaktadır. Aynı ilke TCK m. 78 kapsamındaki örgütlü işlenme hali için de geçerlidir.
Sonuç: Zamanaşımı istisnası hem dava hem ceza zamanaşımını kapsar; failler kalıcı cezai sorumlulukla karşı karşıyadır.
Anayasa Mahkemesiİfade Özgürlüğü Sınırı
İnsanlığa Karşı Suçları Tartışmak İfade Özgürlüğü Kapsamındadır
AYM, insanlığa karşı suçlara ilişkin tarihsel olayları akademik veya siyasi bağlamda tartışmanın, eleştirmenin ya da farklı görüşler öne sürmenin ifade özgürlüğü kapsamında değerlendirilebileceğini belirlemiştir. Ancak bu özgürlük; söz konusu suçları gerçekleştirmeye doğrudan teşvik eden, belirli gruplara yönelik nefret söylemi içeren ya da şiddeti kışkırtan açıklamalar için geçerli değildir.
Sonuç: Tarihe ilişkin tartışmalar ifade özgürlüğü güvencesindedir; suç işlemeye teşvik ve nefret söylemi bu güvencenin dışındadır.
Yargıtay Ceza Genel KuruluTCK 78 Örgüt – Hiyerarşik Yapı
İnsanlığa Karşı Suç Örgütünde Hiyerarşik Yapı ve Süreklilik Zorunludur
TCK m. 78 kapsamında örgüt suçunun oluşabilmesi için; insanlığa karşı suç işleme amacı taşıyan, hiyerarşik bir yapıya sahip ve belirli bir süreklilik arz eden örgütün varlığı zorunludur. Anlık bir araya gelme ya da geçici ortak eylem bu suçu oluşturmaz. Örgüt amacının somut planlar ve sistematik eylem örüntüsüyle desteklenmesi gerekmektedir.
Sonuç: TCK 78 örgüt suçu için hiyerarşik yapı, süreklilik ve insanlığa karşı suç amacının ispatı zorunludur.
Yargıtay Ceza Genel KuruluSiyasi Saik – Unsur
Siyasi Saik Unsuru İnsanlığa Karşı Suçu Soykırımdan Ayıran Temel Kriterdir
TCK m. 77’de sayılan siyasal, felsefi, ırki veya dini saiklerin varlığının, TCK m. 76 (soykırım) ile arasındaki temel ayrımı belirlemede belirleyici olduğu vurgulanmıştır. Soykırımda bu saiklerin ötesinde belirli bir grubu yok etmek özel kastı aranırken, insanlığa karşı suçlarda sivil halka yönelik sistematik saldırı kastı yeterlidir. Siyasi grupların da TCK m. 77 kapsamında korunan varlığı bu ayrımı somutlaştırmaktadır.
Sonuç: Siyasi saik unsuru ve siyasi gruplara uygulanabilirlik, TCK 77’yi soykırım suçundan (TCK 76) ayıran temel kriterdir.

Özet Tablo – TCK Madde 77 ve 78

Bilgi Açıklama
Suç Tipi İnsanlığa Karşı Suçlar – Kasıtlı / Planlanmış Suç
Korunan Değer İnsanlığın ortak onuru ve bireylerin temel hakları
Ceza – Kasten öldürme (a) Ağırlaştırılmış müebbet hapis + gerçek içtima
Ceza – Diğer bentler (b-h) 8 yıldan az olmamak üzere hapis
Gerçek İçtima (a) ve (b) bentlerinde mağdur sayısınca
Tüzel Kişi (77/3) Güvenlik tedbiri
Zamanaşımı (77/4) İşlemez – hem dava hem ceza zamanaşımı
TCK 78 – Kurucu/Yönetici 10-15 yıl hapis
TCK 78 – Üye 5-10 yıl hapis
TCK 78 Zamanaşımı İşlemez (TCK 78/3)
Şikayet Re’sen soruşturulur
Uzlaşma Uzlaşma kapsamı dışı
HAGB Uygulanamaz
Görevli Mahkeme Ağır Ceza Mahkemesi
Uluslararası Düzenleme UCM Roma Statüsü Madde 7
Resmi Kaynak mevzuat.gov.tr – TCK Madde 77-78

Sık Sorulan Sorular

İnsanlığa karşı suçların cezası nedir?

TCK m. 77/2 kapsamında kasten öldürme (a bendi) için ağırlaştırılmış müebbet hapis cezası; işkence, köleleştirme, cinsel saldırı ve diğer bentlerdeki fiiller için ise 8 yıldan az olmamak üzere hapis cezası öngörülmüştür. Kasten öldürme ve yaralama fiillerinde mağdur sayısınca gerçek içtima da ayrıca uygulanır.

İnsanlığa karşı suçlar ile soykırım suçu arasındaki fark nedir?

Soykırımda belirli bir grubu yok etmek özel kastı (dolus specialis) zorunludur ve korunan gruplar milli, etnik, ırki ve dini gruplarla sınırlıdır. İnsanlığa karşı suçlarda özel kast aranmaz; sistematik bir saldırı kastı yeterlidir. En önemli pratik fark, siyasi grupların insanlığa karşı suçlar kapsamında korunması ancak soykırım suçu kapsamına girmemesidir.

İnsanlığa karşı suçlarda zamanaşımı işler mi?

Hayır. TCK m. 77/4 uyarınca bu suçlardan dolayı dava zamanaşımı işlemez. Yargıtay bu kuralın ceza zamanaşımını da kapsadığını belirlemiştir. TCK m. 78 kapsamındaki örgütlü işlenme hali için de zamanaşımı işlemez.

TCK 78 insanlığa karşı suç örgütü kurmanın cezası nedir?

TCK m. 78/1 uyarınca insanlığa karşı suç işlemek amacıyla örgüt kuran ya da yöneten kişi 10 yıldan 15 yıla kadar; bu örgütlere üye olan kişi ise 5 yıldan 10 yıla kadar hapis cezasıyla cezalandırılır. Her iki hal için de zamanaşımı işlemez.

İnsanlığa karşı suçlar barış döneminde de işlenebilir mi?

Evet. Savaş suçlarından farklı olarak insanlığa karşı suçlar barış döneminde de işlenebilir. TCK m. 77 ve UCM Roma Statüsü m. 7 bu suçların oluşması için silahlı çatışma ortamını ön koşul saymamaktadır. Sistematik ve planlı nitelik taşıması yeterlidir.

Uluslararası Ceza Mahkemesi insanlığa karşı suçlara bakar mı?

Evet. UCM Roma Statüsü m. 7 kapsamında insanlığa karşı suçlar UCM’nin yargı yetkisindedir. UCM, tamamlayıcılık ilkesi uyarınca ulusal mahkemelerin soruşturma yapamadığı veya yapmak istemediği durumlarda devreye girer. Türkiye Roma Statüsü’nü onaylamamış olduğundan Türkiye açısından UCM yargı yetkisi sınırlıdır.

Münferit bir suç insanlığa karşı suç sayılabilir mi?

Hayır. TCK m. 77 kapsamında insanlığa karşı suçun oluşabilmesi için fiilin sistematik olarak ve bir plan doğrultusunda işlenmesi zorunludur. Münferit ya da rastlantısal bir kasten öldürme ya da işkence olayı bu suçu oluşturmaz. Sistematik örüntü ve plan unsuru, bu suçu sıradan ağır suçlardan ayıran temel kriterdir.

Siyasi gruplar insanlığa karşı suçlar kapsamında korunur mu?

Evet. TCK m. 77/1’de sayılan saikler arasında “siyasal saikler” de yer almaktadır. Bu nedenle siyasi gruplara yönelik sistematik şiddet eylemleri insanlığa karşı suç kapsamında değerlendirilebilir. Bu durum soykırım suçundan (TCK 76) önemli bir farktır; çünkü soykırım suçu siyasi grupları korumamaktadır. Deneyimli bir İstanbul avukat bu konularda kapsamlı hukuki değerlendirme yapabilir.

Yazarlar Hakkında

Bu içerik, AEK Hukuk bünyesindeki avukatlar tarafından hazırlanmış ve mesleki uzmanlık çerçevesinde denetlenmiştir.

Av. Turgut Ekrem

Av. Turgut Ekrem

Kurucu Ortak – Ceza Hukuku

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). Marmara Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ceza Hukuku ve AYM/AİHM bireysel başvurularında uzman. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Av. Mehmet Salih Ayyıldız

Av. Mehmet Salih Ayyıldız

Kurucu Ortak – Ticaret ve Vergi Hukuku

İstanbul Üniversitesi Hukuk Fakültesi mezunu (2019). İstanbul Üniversitesi Özel Hukuk Yüksek Lisans öğrencisi. Ticaret Hukuku, Gayrimenkul Hukuku ve Vergi Hukuku uzmanı. AEK Hukuk kurucu ortağı.

Uluslararası Suçlar ve Ağır Ceza Davalarında Yanınızdayız

İnsanlığa karşı suçlar, soykırım, örgütlü suç iddiaları ve uluslararası hukuk boyutlu davalarda soruşturmanın ilk gününden itibaren deneyimli ekibimizle yanınızdayız.

İstanbul Ceza Avukatı – AEK Hukuk

Bir yanıt yazın

E-posta adresiniz yayınlanmayacak. Gerekli alanlar * ile işaretlenmişlerdir

Ankara Avukat Ankara Çekişmeli Boşanma Avukatı Kült Avukatlık Sakarya Avukat Uzman Mütalaası İstanbul Avukat Ankara Boşanma Avukatı İzmir Ceza Avukatı Kripto Para Avukatı