Şirket Satışında Gizlenen Borçlar: Tazminat İstenir mi?
Şirket satışında gizlenen borçlar için satıcıdan tazminat istenebilir. Dayanak üç tanedir. Devir sözleşmesindeki beyan ve tekeffül hükümlerinin ihlali sözleşmeye aykırılıktır. Gizli borç payın değerini düşürdüğü için ayıp sayılır ve alıcı bedel indirimi, sözleşmeden dönme veya tazminat isteyebilir (TBK m.227). Borç kasten gizlenmişse hile hükümleri uygulanır. Ayıp için zamanaşımı 2 yıldır. Satıcı ağır kusurluysa bu süre işlemez ve 10 yıllık genel süre geçerli olur. Devir öncesinde bedelin bir kısmının escrow hesabında tutulması en etkili güvencedir.
İçindekiler
- Şirket Satışında Gizlenen Borçlar: Alıcının Üç Dayanağı
- Kanun Metni: TBK Ayıp ve Hile Hükümleri
- Hisse Satışı Satım Sözleşmesi midir? Ayıp Hükümleri Uygulanır mı?
- Beyan ve Tekeffül Hükümleri Nasıl Çalışır?
- Tazminat Nasıl Hesaplanır?
- Devir Öncesi Güvence Araçları: Escrow, Bedel Düzeltmesi ve Sigorta
- Anonim Şirket Devrinde Borçlardan Sorumluluk
- Şirket Manevi Tazminat İsteyebilir mi?
- Gizleme Suç Oluşturur mu?
- Dava Süreci: Mahkeme, Tahkim ve Arabuluculuk
- Şirket Satışında Gizlenen Borçlar Konusunda Yargı Uygulaması
- Özet Tablo: Şirket Satışında Gizlenen Borçlar
- Sıkça Sorulan Sorular
Şirket Satışında Gizlenen Borçlar: Alıcının Üç Dayanağı
Şirket satın alan kişi bilançoya güvenir. Devirden sonra bilinmeyen bir vergi borcu, dava veya kefalet ortaya çıkarsa ödenen bedel karşılıksız kalır. Hukuk bu durumda alıcıyı üç farklı yoldan korur.
| Dayanak | Ne Zaman Uygulanır? | Talep | Süre |
|---|---|---|---|
| Beyan ve tekeffül (sözleşmesel garanti) | Sözleşmede borç, vergi, dava konularında yazılı taahhüt varsa | Tazminat, cezai şart, escrow’dan mahsup | Sözleşmedeki süre, yoksa 10 yıl |
| Ayıptan sorumluluk | Gizli borç payın değerini önemli ölçüde azaltmışsa | Bedel indirimi, dönme, tazminat | 2 yıl. Ağır kusurda işlemez |
| Hile | Satıcı borcu kasten gizlemişse | Sözleşmenin iptali ve tazminat | Öğrenmeden itibaren 1 yıl |
| Sözleşme öncesi sorumluluk | Müzakerelerde dürüstlük kuralı ihlal edilmişse | Güven zararı | Haksız fiil süreleri |
- Satıcı borcu bilmiyorsa da sorumlu mu? Evet. Ayıp sorumluluğu kusursuz sorumluluktur.
- Bilgi odasında yazan borç için tazminat alınır mı? Hayır. Alıcının bildiği ayıp için sorumluluk doğmaz.
- Şirketin kendisi dava açabilir mi? Kural olarak hayır. Alacaklı, payı satın alan alıcıdır.
- Arabuluculuk zorunlu mu? Evet. Tazminat talebi para alacağıdır.
Kanun Metni: TBK Ayıp ve Hile Hükümleri
6098 Sayılı Türk Borçlar Kanunu
Madde 219 – Ayıp
Satıcı, alıcıya karşı herhangi bir surette bildirdiği niteliklerin satılanda bulunmamasından sorumludur. Değerini önemli ölçüde azaltan maddi, hukuki ya da ekonomik ayıplardan da sorumludur. Satıcı, bu ayıpların varlığını bilmese bile onlardan sorumludur.
Madde 222 – Alıcının bildiği ayıp
Satıcı, satış sözleşmesinin kurulduğu sırada alıcı tarafından bilinen ayıplardan sorumlu değildir.
Madde 223 – Gözden geçirme ve bildirim
Alıcı, satılanı işlerin olağan akışına göre imkan bulunur bulunmaz gözden geçirmek ve ayıp varsa uygun süre içinde satıcıya bildirmekle yükümlüdür. Olağan gözden geçirmeyle ortaya çıkarılamayan ayıp sonradan anlaşılırsa hemen bildirilmelidir.
Madde 227 – Seçimlik haklar
Alıcı, sözleşmeden dönme, bedel indirimi, ücretsiz onarım veya ayıpsız benzeriyle değişim haklarından birini kullanabilir. Genel hükümlere göre tazminat isteme hakkı saklıdır.
Madde 231 – Zamanaşımı
Satıcı daha uzun süre üstlenmemişse ayıptan sorumluluk iki yıl geçmekle zamanaşımına uğrar. Satıcı ağır kusurlu ise iki yıllık zamanaşımı süresinden yararlanamaz.
Madde 36 ve 39 – Hile
Taraflardan biri diğerinin aldatması sonucu sözleşme yapmışsa sözleşmeyle bağlı değildir. Aldatmayı öğrendiği tarihten itibaren bir yıl içinde sözleşmeyle bağlı olmadığını bildirmelidir.
Ticari satışta kısa süreler: Tacirler arası satışta açık ayıp 2 gün, gizli ayıp öğrenmeden itibaren 8 gün içinde bildirilmelidir (TTK m.23). Gizli borç öğrenilir öğrenilmez noter ihtarı gönderilmelidir.
Hisse Satışı Satım Sözleşmesi midir? Ayıp Hükümleri Uygulanır mı?
Pay satışı hukuken satım sözleşmesidir. Tartışma, satılanın ne olduğundadır. Satılan “pay” ise şirketin borcu payın ayıbı sayılır mı?
| Görüş | Dayanak | Sonuç |
|---|---|---|
| Hakim görüş | Şirketin tamamı veya kontrolü devrediliyorsa ekonomik olarak satılan işletmedir | Gizli borç ekonomik ayıptır. Ayıp hükümleri uygulanır |
| Karşı görüş | Satılan yalnızca paydır. Şirket malvarlığı ayrı bir kişiliğe aittir | Yalnızca sözleşmede açıkça verilen beyanlar bağlar |
| Azınlık payı devri | Kontrol geçmez | Ayıp hükümleri zor uygulanır, açık beyan gerekir |
Bu belirsizlik nedeniyle uygulamada çözüm sözleşmededir. Satıcıya borç, vergi, dava ve çalışan konularında açık beyan verdirmek ayıp tartışmasını gereksiz kılar.
Beyan ve Tekeffül Hükümleri Nasıl Çalışır?
Beyan ve tekeffül, satıcının şirketin durumu hakkında verdiği yazılı güvencelerdir. İhlal halinde alıcı sözleşmeye aykırılık hükümlerine dayanır. Ayıp ihbar süreleri ve 2 yıllık zamanaşımı bu talepte uygulanmaz.
| Beyan Konusu | Tipik İfade | İhlal Örneği |
|---|---|---|
| Mali tablolar | Bilançolar şirketin gerçek durumunu yansıtır | Kayıt dışı borç, şişirilmiş alacak |
| Vergi | Tüm beyannameler verilmiş, vergi borcu yoktur | Devir sonrası inceleme ve tarhiyat |
| Davalar | Şirket aleyhine derdest dava yoktur | Gizlenen tazminat davası |
| Çalışanlar | Tüm primler ödenmiş, işçi alacağı yoktur | SGK borcu, kıdem riski |
| Sözleşmeler | Önemli sözleşmeler listelenmiştir ve geçerlidir | Fesih edilmiş bayilik sözleşmesi |
| Kefalet ve teminat | Şirket üçüncü kişi borcuna kefil değildir | Gizlenen grup şirketi kefaleti |
| Mülkiyet | Paylar üzerinde rehin ve haciz yoktur | Payın haczedilmiş olması |
Tazminat (Indemnity) Maddesi ve Sorumluluk Sınırları
| Kavram | Anlamı | Uygulamadaki Oran veya Süre |
|---|---|---|
| Tazminat maddesi | Belirli risklerin gerçekleşmesi halinde satıcının ödeme taahhüdü | Vergi ve dava riskleri için ayrı madde |
| De minimis | Tek başına bu eşiğin altındaki zararlar talep edilemez | Bedelin binde biri ile yüzde biri arası |
| Basket (sepet) | Toplam zarar bu eşiği aşınca talep doğar | Bedelin yüzde biri civarı |
| Cap (tavan) | Satıcının toplam sorumluluk üst sınırı | Bedelin yüzde 10’u ile yüzde 100’ü arası, mülkiyet ve vergide sınırsız |
| Zamansal sınır | Beyanların geçerlilik süresi | Genel beyanlarda 18 – 36 ay, vergide zamanaşımı süresi |
| Hile istisnası | Kasıtlı gizlemede sınırlar uygulanmaz | TBK m.115 gereği ağır kusurda sorumsuzluk kaydı geçersiz |
Bilgi odası ve açıklama mektubu: Satıcının devir öncesi paylaştığı belgelerde yazan borçlar “bilinen ayıp” sayılır. Alıcı bunlar için tazminat isteyemez. Belgelerin tamamı dikkatle okunmalı, okunmayanlar için ek garanti alınmalıdır.
Satın aldığınız şirkette gizli borç mu çıktı? 8 günlük ihbar süreniz işliyor. İstanbul Şirketler Hukuku Avukatı ile hemen görüşün.
Tazminat Nasıl Hesaplanır?
| Zarar Kalemi | Hesaplama | Örnek |
|---|---|---|
| Gizli borcun kendisi | Şirketin ödediği veya ödeyeceği tutar | 500.000 TL vergi aslı |
| Faiz ve ceza | Borca bağlı gecikme faizi ve vergi cezaları | Gecikme faizi ve vergi ziyaı cezası |
| Şirket değerindeki azalma | Borcun pay değerine etkisi | Alıcının pay oranına göre hesaplanır |
| Savunma masrafları | Dava, avukat ve bilirkişi giderleri | Belgelenmiş masraflar |
| Kâr garantisi ihlali | Taahhüt edilen ile gerçekleşen kâr farkı | Çarpan üzerinden değer kaybı |
İki ilke dikkate alınır. Çifte tahsilat yasağı gereği aynı zarar hem şirkete hem alıcıya ödenmez. Zararı azaltma yükümlülüğü gereği alıcı borcu büyütmeden ödeme veya itiraz yolunu seçmelidir.
Devir Öncesi Güvence Araçları: Escrow, Bedel Düzeltmesi ve Sigorta
| Araç | Nasıl İşler? | Uygulama |
|---|---|---|
| Escrow (bloke) hesabı | Bedelin bir kısmı bankada tutulur. Gizli borç çıkarsa buradan mahsup edilir | Bedelin yüzde 5’i ile yüzde 20’si, 12 – 36 ay |
| Kapanış hesapları (closing accounts) | Devir tarihindeki gerçek bilançoya göre bedel düzeltilir | Net borç ve işletme sermayesi ayarlaması |
| Locked box | Belirli bir bilanço tarihi kilitlenir, sonraki sızıntılar satıcıya yüklenir | Küçük ve orta ölçekli devirlerde yaygın |
| Ertelenmiş ödeme (earn-out) | Bedelin bir kısmı gelecek performansa bağlanır | Kâr hedefi ve süre |
| Önemli olumsuz değişiklik (MAC) maddesi | İmza ile kapanış arasında ağır bozulma halinde çekilme hakkı | Büyük devirlerde |
| Garanti sigortası | Beyan ihlali riskini sigorta şirketi üstlenir | Türkiye’de sınırlı |
Devir öncesi inceleme ve kamu borcu sorumluluğu için hisse devri sonrası gizli borçlar yazımıza bakın. Pay değerinin belirlenmesi hisse bedeli uyuşmazlıklarında değer tespiti yazısında anlatılmıştır.
Anonim Şirket Devrinde Borçlardan Sorumluluk
Anonim şirkette pay devri borçları değiştirmez. Borç şirkette kalır. Eski pay sahibinin kamu borcu sorumluluğu da yoktur. Sorumluluk yalnızca yönetim kurulu üyesi veya kanuni temsilci sıfatı taşıyanlar için doğar. Bu nedenle anonim şirket devrinde alıcının tek koruması sözleşmesel garantilerdir. Yönetici sorumluluğu için şirket yöneticileri borçlardan şahsen sorumlu mudur yazımıza bakın.
Şirket Manevi Tazminat İsteyebilir mi?
Tüzel kişiler kişilik haklarına sahiptir. Ticari itibarın zedelenmesi halinde manevi tazminat isteyebilirler (TBK m.58). Ancak gizli borç nedeniyle doğan zarar maddi niteliktedir. Asıl alacaklı payı satın alan alıcıdır. Şirketin kendisi, satıcı eski ortağa karşı ancak yönetici sorumluluğu çerçevesinde dava açabilir.
Gizleme Suç Oluşturur mu?
| Fiil | Olası Suç | Not |
|---|---|---|
| Sahte bilanço ile alıcıyı aldatma | Dolandırıcılık (TCK m.157 – 158) | Hile ağır basıyorsa nitelikli hal |
| Sahte fatura ve belge | Vergi kaçakçılığı (VUK m.359) | Şirketin eski yöneticisi sorumlu |
| Şirket hakkında yanlış bilgi | TCK m.164 | Sermaye şirketlerinde yöneticiler için |
Ceza boyutu için dolandırıcılık suçu yazımıza bakabilirsiniz. Suç duyurusu tazminat davasını güçlendirir ve ağır kusuru ispatlar.
Dava Süreci: Mahkeme, Tahkim ve Arabuluculuk
| Konu | Kural |
|---|---|
| Görevli mahkeme | Asliye ticaret mahkemesi |
| Yetkili mahkeme | Sözleşmede yetki şartı yoksa davalının yerleşim yeri veya ifa yeri |
| Tahkim | Devir sözleşmesinde tahkim şartı varsa mahkeme yerine hakem heyeti |
| Arabuluculuk | Tazminat ve bedel indirimi talebinde dava şartı |
| İhtiyati haciz | Satıcının malvarlığına, alacağın yaklaşık ispatıyla |
| İspat | Alıcı borcu ve zararı, satıcı alıcının bildiğini ispatlar |
| Delil | Bilgi odası kayıtları, açıklama mektubu, bilanço, yazışmalar, bilirkişi |
Şirket Satışında Gizlenen Borçlar Konusunda Yargı Uygulaması
Özet Tablo: Şirket Satışında Gizlenen Borçlar
| Başlık | Kısa Cevap |
|---|---|
| Tazminat istenir mi? | Evet |
| Dayanaklar | Beyan ve tekeffül, ayıp, hile |
| Seçimlik haklar | Dönme, bedel indirimi, tazminat |
| İhbar süresi | Gizli ayıpta 8 gün |
| Zamanaşımı | 2 yıl, ağır kusurda 10 yıl |
| Hile süresi | Öğrenmeden itibaren 1 yıl |
| En iyi güvence | Escrow ve tazminat maddesi |
| Mahkeme | Asliye ticaret, tahkim şartı varsa hakem |
| Arabuluculuk | Zorunlu |
Sıkça Sorulan Sorular
Borçlar şirkette kalır. Ticari borçlardan ortaklar sorumlu değildir. Devir öncesi kamu borçlarında devreden ve devralan payları oranında müteselsilen sorumludur. Alıcı, gizlenen borç için satıcıya rücu eder.
Evet. Tüzel kişiler ticari itibarlarının zedelenmesi halinde manevi tazminat isteyebilir. Ancak gizli borçtan doğan zarar maddidir ve asıl alacaklı payı satın alan alıcıdır.
Pay devrinde borç şirkette kalır ve muhatap değişmez. Ticari işletme devrinde borçlar devralana geçer, devreden 2 yıl birlikte sorumlu olur.
Borçlar şirkette kalır. Pay sahibinin kamu borcu sorumluluğu da yoktur. Sorumluluk yalnızca yönetim kurulu üyeleri ve kanuni temsilciler için doğar. Alıcının koruması sözleşmesel garantilerdir.
Borcu öğrenince 8 gün içinde satıcıya noter ihtarı gönderin. Sözleşmedeki garanti ve tazminat maddelerine dayanın. Arabuluculuk sonrası asliye ticaret mahkemesinde bedel indirimi veya tazminat davası açın.
Satıcının devir sözleşmesinde şirketin durumu hakkında verdiği yazılı güvencelerin gerçeğe aykırı çıkmasıdır. İhlal sözleşmeye aykırılık sayılır ve tazminat doğurur.
Devirden itibaren 2 yıldır. Satıcı borcu bilerek gizlemişse ağır kusurlu sayılır ve 2 yıllık süre işlemez. Bu halde 10 yıllık genel zamanaşımı uygulanır.
Satış bedelinin bir kısmı bankada bloke tutulur. Belirlenen sürede gizli borç çıkarsa tutar buradan mahsup edilir. Çıkmazsa satıcıya ödenir. Uygulamada bedelin yüzde 5 ile 20’si, 12 ile 36 ay arası tutulur.
Evet. Ayıptan sorumluluk kusursuz sorumluluktur. Satıcı borcun varlığını bilmese bile alıcı bedel indirimi ve tazminat isteyebilir.
Alınamaz. Alıcının sözleşme kurulurken bildiği ayıplardan satıcı sorumlu değildir. Bu nedenle devir öncesi belgeler dikkatle incelenmelidir.
Şirket Devrinde Gizlenen Borçlar İçin Tazminat Talebinizi Hazırlayalım
Sözleşme incelemesi, ihbar, bedel indirimi ve tazminat davası, escrow ve tedbir işlemleri için İstanbul Şirketler Hukuku Avukatı ekibimizle görüşün. Diğer hukuki konularda İstanbul avukat kadromuz da hizmetinizdedir.

