Şirketin Borca Batık Olması Halinde Yönetici Ne Yapmalı?
Şirketin borca batık olması, aktiflerin şirket borçlarını karşılamaya yetmemesidir. Bu şüphe doğduğunda yönetici önce ara bilanço çıkarır. Bilanço hem işletmenin devamlılığı hem de muhtemel satış fiyatları esasına göre hazırlanır. Borca batıklık doğrulanırsa yönetim kurulu veya müdür durumu asliye ticaret mahkemesine bildirmek ve iflas istemek zorundadır (TTK m.376/3). Tek istisna, açığı kapatacak tutarda alacaklının alacağını sıra sonuna almayı yazılı kabul etmesidir. İflas talebiyle birlikte konkordato da istenebilir. Bildirimi geciktiren yönetici alacaklılara karşı şahsen sorumlu olur ve İİK m.345/a uyarınca cezalandırılabilir.
İçindekiler
- Sermaye Kaybı ile Şirketin Borca Batık Olması Arasındaki Fark
- Kanun Metni: TTK m.376 ve m.377
- Ara Bilanço: İki Değerleme Esası ve Tespit Süreci
- İflas İstemek Zorunda mıyım? Tek Kanuni İstisna
- Konkordato: İflas Talebiyle Birlikte veya Yargılama Sırasında
- Sermayenin Tamamlanması, Artırımı ve Azaltılması
- Alacaklının Bakış Açısı: Borca Batık Şirkete Karşı Ne Yapılabilir?
- Yönetim Kurulunun ve Müdürlerin Sorumluluğu
- Adım Adım: Borca Batıklık Şüphesi Doğduğunda Yönetici Ne Yapmalı?
- Sık Yapılan Hatalar
- Borca Batıklık Konusunda Yargıtay Kararları
- Özet Tablo: Şirketin Borca Batık Olması Halinde Yönetici Rehberi
- Sıkça Sorulan Sorular
Sermaye Kaybı ile Şirketin Borca Batık Olması Arasındaki Fark
İki kavram sık karıştırılır. Sermaye kaybı, zararların özkaynağı eritmesidir. Borca batıklık ise özkaynağın tükenip borçların aktifleri aşmasıdır. Kanun üç kademeli bir uyarı sistemi kurar.
| Kademe | Durum | Yöneticinin Görevi | Dayanak |
|---|---|---|---|
| 1 | Sermaye ve kanuni yedeklerin yarısı karşılıksız | Genel kurulu hemen toplamak, iyileştirici önlemleri sunmak | TTK m.376/1 |
| 2 | Sermaye ve kanuni yedeklerin üçte ikisi karşılıksız | Genel kurul sermaye azaltımı, tamamlama veya artırıma karar vermezse şirket kendiliğinden sona erer | TTK m.376/2 |
| 3 | Aktifler borçları karşılamıyor (borca batıklık) | Ara bilanço çıkarmak, mahkemeye bildirmek ve iflas istemek | TTK m.376/3, İİK m.179 |
- Teknik iflas nedir? Borca batıklığın halk arasındaki adıdır. Mahkeme kararı olmadan şirket iflas etmiş sayılmaz.
- Yıl sonu bilançosu beklenir mi? Hayır. Şüphe doğduğu anda ara bilanço çıkarılır.
- Limited şirkette de geçerli mi? Evet. TTK m.633 ve m.634 aynı kuralları müdürlere uygular.
- İflasın ertelenmesi var mı? Hayır. 2018’de kaldırıldı, yerine konkordato geldi.
Kanun Metni: TTK m.376 ve m.377
6102 Sayılı Türk Ticaret Kanunu
Fıkra 1
Son yıllık bilançodan, sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının yarısının zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşılırsa, yönetim kurulu genel kurulu hemen toplantıya çağırır ve uygun gördüğü iyileştirici önlemleri sunar.
Fıkra 2
Son yıllık bilançoya göre sermaye ile kanuni yedek akçeler toplamının üçte ikisinin zarar sebebiyle karşılıksız kaldığı anlaşıldığı takdirde, derhal toplantıya çağrılan genel kurul, sermayenin üçte biri ile yetinme veya sermayenin tamamlanmasına karar vermediği takdirde şirket kendiliğinden sona erer.
Fıkra 3
Şirketin borca batık durumda bulunduğu şüphesini uyandıran işaretler varsa, yönetim kurulu, aktiflerin hem işletmenin devamlılığı esasına göre hem de muhtemel satış fiyatları üzerinden bir ara bilanço çıkartır. Bu bilançodan aktiflerin şirket alacaklılarının alacaklarını karşılamaya yetmediğinin anlaşılması halinde yönetim kurulu bu durumu şirket merkezinin bulunduğu yer asliye ticaret mahkemesine bildirir ve şirketin iflasını ister. Meğerki iflas kararının verilmesinden önce şirketin açığını karşılayacak ve borca batık durumunu ortadan kaldıracak tutardaki şirket borçlarının alacaklıları, alacaklarının sırasının diğer tüm alacaklıların sırasından sonraki sıraya konulmasını yazılı olarak kabul etmiş ve bu beyanın veya sözleşmenin yerindeliği, gerçekliği ve geçerliliği, yönetim kurulu tarafından iflas isteminin bildirileceği mahkemece atanan bilirkişilerce doğrulanmış olsun.
Madde 377 – Konkordato
Yönetim kurulu veya herhangi bir alacaklı, iflas talebiyle birlikte veya iflas yargılaması sırasında 2004 sayılı Kanunun 285 ve devamı maddeleri uyarınca konkordato da talep edebilir.
Devredilemez görev: Borca batıklık bildirimi yönetim kurulunun devredilemez görevlerindendir (TTK m.375/1-g). Görev dağılımı veya iç yönerge ile başka bir organa bırakılamaz. İflas usulü için İcra ve İflas Kanunu m.179 hükümleri uygulanır.
Ara Bilanço: İki Değerleme Esası ve Tespit Süreci
Şirketin borca batık olması yalnızca yıllık bilançoya bakılarak anlaşılmaz. Kanun iki ayrı değerleme ister. Bu iki tablo birlikte okunur.
| Esas | Varlıklar Nasıl Değerlenir? | Ne Gösterir? |
|---|---|---|
| İşletmenin devamlılığı | Faaliyetin süreceği varsayımıyla, defter ve kullanım değerleriyle | Şirket çalışmaya devam ederse borçlarını ödeyebilir mi? |
| Muhtemel satış fiyatları | Varlıklar bugün satılsa ne eder, rayiç değerlerle | Şirket tasfiye edilse alacaklılar ne alır? |
Her iki esasa göre de aktifler borçları karşılamıyorsa borca batıklık kesindir. Yalnızca satış değerine göre açık varsa yönetici yine mahkemeye bildirim yapmalıdır. Yargıtay, borca batıklığın rayiç değerlerle ve bilirkişi heyetiyle tespit edilmesini ister.
Ara Bilançoyu Kim Hazırlar?
- Yönetim kurulu veya müdürler hazırlatır. Sorumluluk organdadır.
- Mali müşavir veya bağımsız denetçi raporu uygulamada zorunlu kabul edilir.
- Taşınmaz ve makineler için ekspertiz raporu alınır.
- Şüpheli alacaklar ve davalar karşılık ayrılarak gösterilir.
- Ortaklara olan borçlar ve kesinleşmiş icra takipleri pasife eklenir.
Borca Batıklık Şüphesini Doğuran İşaretler
- Yıllık veya ara finansal tablolarda negatif özkaynak.
- Bağımsız denetim raporunda işletmenin sürekliliğine ilişkin olumsuz görüş.
- Riskin erken saptanması komitesi raporu.
- Süreklilik kazanan icra takipleri, protestolu senetler, karşılıksız çekler.
- Vergi ve SGK borçlarının yapılandırmaya rağmen ödenememesi.
Kur farkı muafiyeti 2028’e uzatıldı: TTK m.376 Tebliği geçici 1. maddesi uyarınca henüz ifa edilmemiş yabancı para borçlarından doğan kur farkı zararlarının tamamı ile 2020 ve 2021 yıllarında doğan kira, amortisman ve personel giderlerinin yarısı sermaye kaybı hesabında dikkate alınmayabilir. Süre 10.10.2026 tarihli Resmi Gazete ile 1 Ocak 2028’e uzatıldı. Muafiyet ihtiyaridir, finansal tablo dipnotunda açıklanır ve borca batıklık bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz.
İflas İstemek Zorunda mıyım? Tek Kanuni İstisna
Borca batıklık doğrulandığında bildirim takdire bağlı değildir. Yönetici mahkemeye gitmek zorundadır. Kanun tek bir çıkış kapısı bırakır. Bu kapı sıra sonu beyanıdır.
| Sıra Sonu Beyanının Şartları | Açıklama |
|---|---|
| Tutar | Beyan veren alacaklıların alacakları toplamı açığı kapatmalı ve borca batıklığı ortadan kaldırmalı |
| Şekil | Yazılı olmalı. Noter onayı ispat kolaylığı sağlar |
| İçerik | Alacağın sırası diğer tüm alacaklılardan sonraya alınır |
| Zaman | İflas kararından önce verilmeli |
| Denetim | Mahkemece atanan bilirkişiler beyanın yerindeliğini, gerçekliğini ve geçerliliğini doğrular |
| Tipik beyan veren | Ortaklar, grup şirketleri, ana ortak |
Sıra sonuna geçen alacak silinmez. Şirket iyileşirse ödenir. İflas halinde ise tüm alacaklılardan sonra sıraya girer. Bu nedenle beyan çoğunlukla ortakların şirkete verdiği borçlar için kullanılır.
Şirketinizde negatif özkaynak sinyali mi var? Bildirim süresi ve sıra sonu beyanı için İstanbul Şirketler Hukuku Avukatı ile hemen görüşün.
Konkordato: İflas Talebiyle Birlikte veya Yargılama Sırasında
İflasın ertelenmesi 2018 yılında 7101 sayılı Kanunla kaldırıldı. Yerine güçlendirilmiş konkordato geldi. Borca batık şirket de konkordato isteyebilir. Ancak projenin gerçekçi olması şarttır.
| Konu | Konkordato | İflas |
|---|---|---|
| Amaç | Şirketi yaşatmak, borçları yeniden yapılandırmak | Malvarlığını tasfiye etmek |
| Başvuru | Borçlu veya alacaklı, asliye ticaret mahkemesi | TTK m.376/3 bildirimi, İİK m.179 |
| Geçici mühlet | 3 ay, en fazla 2 ay uzatma | Yok |
| Kesin mühlet | 1 yıl, en fazla 6 ay uzatma | Yok |
| Takiplerin durması | Mühletle birlikte durur | İflasla sona erer |
| Yönetim | Komiser gözetiminde borçlu yönetir | İflas idaresi |
| Başarısızlık sonucu | Borca batık şirkette resen iflas (İİK m.292) | Tasfiye ve kapanış |
Yargıtay, borca batık şirketin konkordato talebinde projenin malvarlığıyla orantılı olmasını arar. Gerçekçi olmayan projede talep reddedilir ve iflasa karar verilir. Konkordato şartları hakkında haczedilemeyen mallar ve icra takibine itiraz yazılarımız tamamlayıcı bilgi verir.
Sermayenin Tamamlanması, Artırımı ve Azaltılması
Borca batıklıktan çıkmanın en sağlıklı yolu özkaynağı güçlendirmektir. Üç araç vardır. Her birinin hukuki sonucu farklıdır.
| Araç | Nasıl İşler? | Sonuç | Dikkat |
|---|---|---|---|
| Sermayenin tamamlanması | Ortaklar bilanço açığını payları oranında karşılıksız öder | Sermaye tamamlama fonu oluşur, yalnızca zarar mahsubunda kullanılır | Geri alınamaz, pay vermez, oybirliği aranır |
| Sermaye artırımı | Yeni pay çıkarılır, nakit veya ayni sermaye konur | Tescil edilir, pay yapısı değişir | Tescilden önce sermaye ve yedeklerin en az yarısı özvarlıkla karşılanmalı |
| Azaltım ve eş zamanlı artırım | Zarar kadar azaltım, aynı anda nakit artırım | Bilanço temizlenir | Nakit taahhüt kanuni sürede ödenir |
| Sermaye azaltımı | Kalan sermayeyle yetinme | Oran düzelir, nakit girmez | Borca batıklığı tek başına gidermez |
| Birleşme | Serbest özvarlığı yeterli şirketle birleşme | Borca batıklık ortadan kalkar | Mali müşavir raporu şart |
Asgari sermaye uyumu: Anonim şirketlerde 250.000 TL, limited şirketlerde 50.000 TL asgari sermayeye uyum süresi 31.12.2026’da doluyor. Sermaye artırımı planı bu yükümlülükle birlikte yapılmalıdır.
Alacaklının Bakış Açısı: Borca Batık Şirkete Karşı Ne Yapılabilir?
- Alacaklı, borca batıklığı ileri sürerek doğrudan iflas isteyebilir (İİK m.179). Bu halde depo kararı verilmez.
- Alacaklı iflas yargılamasında konkordato da talep edebilir (TTK m.377).
- Alacaklı, mahkemeden muhafaza tedbirleri isteyebilir (İİK m.181).
- Bildirimi geciktiren yöneticiye karşı doğrudan zarar için her zaman, dolaylı zarar için yalnızca iflas halinde dava açılabilir (TTK m.555, m.556).
- İflas istememe nedeniyle İİK m.345/a şikayeti yapılabilir.
Ödenmeyen alacaklar için şirket yöneticileri borçlardan şahsen sorumlu mudur yazımız yol gösterir.
Yönetim Kurulunun ve Müdürlerin Sorumluluğu
Şirketin borca batık olması halinde geç kalan yöneticiyi dört ayrı sorumluluk bekler. Bunlar birbirinden bağımsız işler.
| Sorumluluk | Dayanak | Kapsam | Süre |
|---|---|---|---|
| Hukuki tazminat | TTK m.553, m.644 | Şirkete, pay sahiplerine ve alacaklılara verilen zarar, kusur oranında | 2 yıl, her halde 5 yıl, suçsa ceza zamanaşımı (m.560) |
| Kamu borçları | 6183 s.K. mük. m.35, VUK m.10, 5510 s.K. m.88 | Şirketten alınamayan vergi ve SGK borçlarının tamamı | Vergi 5, SGK 10 yıl |
| İflas istememe cezası | İİK m.345/a | Alacaklının şikayeti üzerine 10 günden 3 aya kadar hapis | Şikayete bağlı |
| Taksirli iflas | TCK m.162 | 2 aydan 1 yıla kadar hapis | Kesinleşmiş iflas kararı şart |
| Hileli iflas | TCK m.161 | 3 yıldan 8 yıla kadar hapis | Mal kaçırma, sahte borç, defter gizleme |
| Çek ve senet | 5941 s.K. m.5 | Karşılıksız çekte adli para cezası ve çek yasağı | Şikayete bağlı |
Borca batıklık dönemindeki ödemeler de risklidir. Bazı alacaklılara öncelikli ödeme yapılması, ortaklara para aktarılması ve mal devirleri iflas halinde tasarrufun iptali davasına konu olur (İİK m.277 vd.). Ortağa aktarılan paralar için şirket parasını kendi hesabına aktaran ortak yazımıza bakın. Yönetim kurulunun genel sorumluluğu anonim şirket yönetim kurulu üyelerinin sorumlulukları yazısında, müdürünki şirket müdürünün sorumluluğu yazısında anlatılmıştır.
Adım Adım: Borca Batıklık Şüphesi Doğduğunda Yönetici Ne Yapmalı?
Şüpheyi kayda geçirin
Yönetim kurulu veya müdürler kurulu kararıyla ara bilanço hazırlanmasına karar verin. Tarih sorumluluk davasında kritik delildir.
İki esaslı ara bilançoyu hazırlatın
Mali müşavir ve gerekirse değerleme uzmanıyla devamlılık ve satış değeri bilançolarını çıkarın.
Sonucu değerlendirin
Sermaye kaybı varsa genel kurulu toplayın. Borca batıklık varsa bir sonraki adıma geçin.
Kurtarma araçlarını deneyin
Sıra sonu beyanı, sermaye tamamlama, artırım veya birleşme için ortaklarla görüşün. Bu görüşmeler bildirimi geciktirme gerekçesi olamaz.
Mahkemeye bildirin
Asliye ticaret mahkemesine borca batıklık bildirimi ve iflas talebi dilekçesi verin. Varsa sıra sonu beyanlarını ekleyin.
Konkordato seçeneğini birlikte sunun
Gerçekçi bir proje varsa aynı dilekçeyle konkordato talep edin.
Ödeme ve devirleri durdurun
Alacaklılar arasında eşitliği bozan ödeme yapmayın. Malvarlığı devirlerinden kaçının.
Belgeleri saklayın
Karar defteri, bilanço, raporlar ve yazışmalar sorumluluk davasında savunmanızın temelidir.
Sık Yapılan Hatalar
| Hata | Sonucu |
|---|---|
| Yıl sonu bilançosunu beklemek | Bildirim gecikmesi, alacaklılara karşı şahsi sorumluluk |
| Yalnızca defter değerleriyle bilanço çıkarmak | Mahkeme rayiç değer ister, borca batıklık gözden kaçar |
| Ortaklardan sözlü taahhüt almak | Sıra sonu beyanı yazılı ve bilirkişi onaylı olmalı |
| Bazı alacaklılara öncelikli ödeme | Tasarrufun iptali ve hileli iflas riski |
| Yeni borç alarak zaman kazanmaya çalışmak | Alacaklı zararı büyür, dolandırıcılık iddiası doğabilir |
| Kur farkı muafiyetine güvenip bildirimi atlamak | Muafiyet bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz |
| Görevi devredip sorumluluktan kurtulduğunu sanmak | Bildirim devredilemez görevdir |
Borca Batıklık Konusunda Yargıtay Kararları
Özet Tablo: Şirketin Borca Batık Olması Halinde Yönetici Rehberi
| Soru | Kısa Cevap |
|---|---|
| Borca batıklık nedir? | Aktiflerin borçları karşılamaması |
| İlk adım | İki esaslı ara bilanço |
| Zorunlu mu? | Evet, mahkemeye bildirim ve iflas talebi |
| Tek istisna | Yazılı ve bilirkişi onaylı sıra sonu beyanı |
| Alternatif | İflas talebiyle birlikte konkordato |
| İflasın ertelenmesi | Kaldırıldı |
| Kur farkı muafiyeti | 1 Ocak 2028’e kadar, ihtiyari |
| Gecikmenin bedeli | Tazminat, kamu borcu, İİK 345/a cezası |
| Limited şirket | Aynı kurallar, TTK m.633-634 |
Sıkça Sorulan Sorular
Şirketin aktiflerinin borçlarını karşılamaya yetmemesi demektir. Özkaynak tükenmiş ve negatife dönmüştür. Halk arasında teknik iflas olarak anılır.
Hayır. Sermaye kaybı özkaynağın zararla erimesidir ve yarı ile üçte iki eşikleri vardır. Borca batıklık özkaynağın tamamen tükenip borçların aktifleri aşmasıdır.
Evet. Ara bilanço borca batıklığı doğruluyorsa mahkemeye bildirim ve iflas talebi zorunludur. Tek istisna açığı kapatan sıra sonu beyanıdır.
Borca batıklık şüphesinde çıkarılan özel bilançodur. İşletmenin devamlılığı ve muhtemel satış fiyatları esasına göre iki ayrı değerlemeyle hazırlanır. Yönetim kurulu mali müşavir ve değerleme uzmanına hazırlatır.
Hayır. 2018 yılında 7101 sayılı Kanunla kaldırıldı. Yerine mühlet süreleri uzatılmış konkordato geldi.
Evet. İflas talebiyle birlikte veya yargılama sırasında konkordato talep edilebilir. Ancak proje gerçekçi değilse mahkeme iflasa karar verir.
Henüz ifa edilmemiş yabancı para borçlarından doğan kur farkı zararları 1 Ocak 2028’e kadar hesaba katılmayabilir. Bu muafiyet ihtiyaridir ve bildirim yükümlülüğünü kaldırmaz.
Evet. Gecikme nedeniyle büyüyen zarardan alacaklılara karşı kusuru oranında sorumlu olur. Şirketten alınamayan vergi ve SGK borçları da şahsi malvarlığından tahsil edilir.
Evet. İİK m.345/a uyarınca alacaklının şikayeti üzerine 10 günden 3 aya kadar hapis cezası öngörülür. Mal kaçırma varsa TCK m.161 hileli iflas gündeme gelir.
Evet. TTK m.633 sermaye kaybı ve borca batıklıkta m.376’ya atıf yapar. Bildirim yükümlülüğü müdürlere aittir.
Tamamlamada ortaklar açığı karşılıksız öder, pay almaz ve fon yalnızca zarar mahsubunda kullanılır. Artırımda yeni pay çıkarılır, tescil edilir ve pay yapısı değişir.
Evet. Alacaklı borca batıklığı ileri sürerek takipsiz doğrudan iflas isteyebilir. Mahkeme borca batıklığı bilirkişiyle resen araştırır.
Borca Batıklık Şüphesinde Doğru Adımı Birlikte Atalım
Ara bilanço, mahkemeye bildirim, sıra sonu beyanı, konkordato başvurusu ve yönetici sorumluluğu savunması için İstanbul Şirketler Hukuku Avukatı ekibimizle görüşün. Diğer hukuki konularda İstanbul avukat kadromuz da hizmetinizdedir.

